Şərq miniatür sənətində rənglərin və fiqurların gizli simvolikası

Faktum.az xəbər verir ki, Orta əsrlər Şərq incəsənətinin ən möhtəşəm sahələrindən biri olan miniatür rəssamlığı, zahiri gözəlliyi ilə yanaşı, dərin fəlsəfi, təsəvvüfi və teoloji simvolizmə söykənən vizual dildir. İslami estetika anlayışına görə, maddi dünya müvəqqəti və aldadıcı, ilahi aləm isə mütləq və əbədidir. Bu səbəbdən Təbriz, Herat və Şiraz miniatür məktəblərinin ustaları dünyanı olduğu kimi deyil, onun mənəvi və simvolik mahiyyətini təsvir etməyə çalışmışlar.

Miniatür sənətində xüsusilə rəng palitrası dəqiq simvolik mənalar daşıyır. Qızılı və sarı rəng İlahi işığı, günəşi və mənəvi nuru təmsil edir; miniatürlərdə göy üzünün və ya arxa fonun qızılı rəngdə işlənməsi təsvir olunan səhnənin adi məkanda deyil, ilahi aləmdə cərəyan etdiyini göstərir. Göy və lacivərd rəng sonsuzluğu, kainatı və dərin təfəkkürü, yaşıl rəng cənnəti, həyatı və mənəvi dirçəlişi, qırmızı rəng isə ilahi sevgini, ehtiras və həyat enerjisini ifadə edir. Hətta miniatürlərdə işıq-kölgə effekti verilmir, çünki təsəvvüf fəlsəfəsində ilahi nur hər şeyi bərabər şəkildə işıqlandırır və kölgəyə yer qoymur.

Fiqurların və kompozisiyanın quruluşu da ciddi batini qanunlara tabedir. Avropa intibah rəsmlərindən fərqli olaraq, Şərq miniatüründə real üçölçülü perspektivdən imtina edilir; insan və obyektlər harada yerləşməsindən asılı olmayaraq eyni ölçüdə və ya mənəvi rütbəsinə görə fərqli təsvir olunur. Hündür sərv ağacları mənəvi ucalığı və “Əlif” hərfini (Allahın birliyini), axar sular və bükülən qayalıqlar insanın mənəvi təmizlənmə və haqqı tapma yolundakı maneələri simvolizə edir. Bu baxımdan Şərq miniatürü sadəcə kitablara çəkilmiş bəzəkli şəkillər deyil, tamaşaçını zahiri aləmdən batini həqiqətlərə aparan mistik bir xəritədir.