Antropoloji identifikasiya: Sümük qalıqlarından insanın yaş, cins və boyunun təyini

Faktum.az xəbər verir ki, arxeoloji qazıntılar, kütləvi fəlakətlər və məhkəmə-kriminalistika araşdırmaları zamanı aşkar edilən sümük qalıqları üzərində aparılan antropoloji identifikasiya, naməlum şəxslərin kimliyini bərpa etmək üçün istifadə olunan ən mühüm elmi metodologiyadır. Məhkəmə antropologiyasının imkanları sayəsində yalnız skelet qalıqlarına əsaslanaraq fərdin biologiyasının üç ana sütunu –  cinsi, yaşı və canlı ikən boy uzunluğu yüksək dəqiqliklə müəyyən edilir.

Cinsin təyin edilməsində antropoloqlar üçün ən etibarlı anatomik strukturlar çanaq sümükləri (Pelvis) və kəllə sümüyüdür (Craniology). Qadın çanaq sümüyü doğum anatomiyasına uyğun olaraq daha geniş, oval və genış bucaqlı olduğu halda, kişilərdə çanaq daha dar, dərin və V-şəkilli formaya malikdir. Kəllə sümüyündə isə kişilərdə qaşüstü qövsün qabarıqlığı, çənənin bucaqlı və kvadrat strukturu, ənsə çıxıntısı daha qabarıq müşahidə olunur. Bu göstəricilərin kompleks qiymətləndirilməsi cinsin 95%-dən yuxarı dəqiqliklə müəyyən edilməsinə şərait yaradır.

Fərdin yaşının müəyyənləşdirilməsi prosesi onun uşaq, gənc və ya yaşlı olmasından asılı olaraq fərqli metodlarla aparılır. Uşaq və yeniyetmələrdə dişlərin çıxma mərhələləri və borulu sümüklərin epfiz kıkırdaklarının (böyümə zonalarının) bərkiməsi əsas götürülür. Yetkin şəxslərdə isə çanağın qasıq bitişməsinin (Symphysis pubis) aşınma dərəcəsi, qabırğa uclarının dəyişməsi və kəllə tikişlərinin birləşmə səviyyəsi təhlil edilir. Boyun təyinində isə bud (Femur), baldır (Tibia) və bazu (Humerus) kimi uzun borulu sümüklərin uzunluğu ölçülür və xüsusi riyazi-statistik düsturlar (Pearson, Trotter-Gleser metodları) tətbiq edilərək fərdin canlı ikən boyu sm dəqiqliyi ilə hesablanır.