Qolfstrim cərəyanı: Avropanın temperaturunu tənzimləyən təbii “istilik sistemi”

Faktum.az xəbər verir ki, Atlantik okeanının ekvatorial zonasında – Meksika körfəzində formalaşan Qolfstrim cərəyanı, planetimizin ən güclü və strateji okean axınlarından biridir. Qolfstrim okeanlararası Böyük Konveyer Qurşağının (AMOC – Atlantik Meridianal Aşma Dövriyyəsi) tərkib hissəsi olaraq, ekvator hissəsində günəş şüaları ilə qızan ilıq və duzlu suları saatda minlərlə kilometr sürətlə Şimali Avropa sahıllərinə doğru daşıyır.

Geoqrafik olaraq Böyük Britaniya, İrlandiya və İskandinaviya ölkələri Kanada və Sibir ilə eyni enlik dairəsində yerləşsə də, bu regionlarda sərt qış əvəzinə mülayim və rütubətli havanın hakim olması məhz Qolfstrim cərəyanı vasitəsilə gətirilən nəhəng istilik enerjisinin nəticəsidir. Cərəyan Atlantikanın şimalına çatdıqca soyuyur, soyuduqca sıxlaşaraq okeanın dərinliklərinə batır və cənuba doğru əks istiqamətdə dərinlik axını kimi geri qayıdır. Bu fasiləsiz hidrodinamik dövriyyə Avropa qitəsi üçün təbii “mərkəzi istilik sistemi” rolu oynayır.

Müasir dövrdə iqlim dəyişikliyi və Qrenlandiyadakı buzlaqların sürətlə əriməsi okeana böyük miqdarda şirin suyun daxil olmasına səbəb olur. Bu proses suyun duzluluğunu və sıxlığını azaltdığı üçün soyuq suların dibə batma mexanizmini zəiflədir və nəticədə Qolfstrim cərəyanının tormozlanması riski yaranır. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, Qolfstrim cərəyanının ciddi şəkildə zəifləməsi və ya dayanması Avropada havanın kəskin soyumasına, kənd təsərrüfatı böhranına və qlobal iqlim balansının köklü şəkildə pozulmasına gətirib çıxara bilsin.