Maddə 5. Vergitutmanın formaları

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə əsasən vergi ödənişi mexanizmləri

Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 5-ci maddəsi vergi məbləğlərinin dövlət və ya bələdiyyə büdcəsinə hansı üsullarla və hansı mərhələdə ödənilməli olduğunu müəyyən edən fundamental normadır. Qanunvericilik vergitutma prosesinin çevikliyini, şəffaflığını və inzibatçılığın asanlığını təmin etmək məqsədilə vergilərin tutulmasını üç əsas formada təsnif edir.

Birinci forma bilavasitə ödəniş mənbəyindən tutulmadır. Bu üsulda vergi ödəyiciyə gəlir çatmazdan və ya mənfəət əldə olunmazdan əvvəl gəliri ödəyən şəxs (vergi agenti) tərəfindən hesablanaraq saxlanılır və birbaşa büdcəyə köçürülür. Əməkhaqqından tutulan gəlir vergisi və ya dividend ödənişlərindən tutulan vergilər bu formanın ən bariz nümunəsidir; burada vətəndaş vergini özü hesabla mır, xalis gəlirini əldə edir. İkinci forma bəyanetmə (bəyannamə üzrə) üsuludur. Bu halda vergi ödəyicisi (şirkət və ya fərdi sahibkar) əldə etdiyi gəlir və ya mənfəəti özü hesablayır, müəyyən olunmuş müddətdə vergi orqanına bəyannamə təqdim edir və hesablanmış vergi məbləğini gəlir əldə etdikdən sonra sərbəst şəkildə büdcəyə ödəyir.

Üçüncü forma isə bildiriş üzrə vergitutmadır. Bu mexanizm çərçivəsində vergi ödəyicisi vergini özü hesablamır; vergi orqanı və ya bələdiyyə vergitutma obyektinin (məsələn, daşınmaz əmlakın və ya torpaq sahəsinin) dəyərini, sahəsini və ya digər ölçü parametrini əsas götürərək vergini elektron qaydada hesablayır. Daha sonra vergi ödəyicisinə rəsmi tədiyyə bildirişi təqdim olunur və vətəndaş həmin bildirişdə göstərilən məbləği müəyyən edilmiş müddət ərzində ödəyir. Bu üç fərqli forma ölkədə vergi yığımının effektivliyini artırır və vergi ödəyiciləri üçün ödəniş prosesini müxtəlif kateqoriyalar üzrə sistemləşdirir.