Süfrələrimizin ətirli möcüzəsi: Reyhanın elmi mahiyyəti, faydaları və istifadə incəlikləri
Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan mətbəxinin və Şərq təbabətinin əvəzolunmaz bitkilərindən biri olan reyhan (Ocimum basilicum), yalnız fərqli ətri və xoş dadı ilə değil, həm də zəngin kimyəvi tərkibi ilə əsrlər boyu xalq təbabətində müalicəvi vasitə kimi istifadə edilmişdir. Latın dilindən tərcümədə “kral ətri” mənasına gələn bu bitki, müasir botanika, farmakologiya və dietologiyada təbii adaptogen və antioksidant deposu kimi yüksək qiymətləndirilir. Tərkibindəki efir yağları, vitaminlər və minerallar reyhanı gündəlik qidalanmamızın ən dəyərli yaşıl komponentlərindən birinə çevirir.
Botaniklər və fitoterapevtlər reyhanın müntəzəm və normada istifadəsinin insan sağlamlığına çoxşaxəli müsbət təsirlərini xüsusi vurğulayırlar. Tərkibindəki ögenol, linalool və estraqol kimi efir yağları, eləcə də A, C və K vitaminləri orqanizmi sərbəst radikalların zərərli təsirlərindən qoruyur, hüceyrə qocalmasını ləngidir. Həzm şirəsinin ifrazını stimullaşdıraraq qarın köpünü, gərginliyi və mədə spazmlarını aradan qaldıran bu bitki, eyni zamanda sinir sistemini sakitləşdirir, xroniki gərginliyi və təşvişi azaldır. Tərkibindəki biologik aktiv maddələr ağız boşluğunda bakteriyaların artmasının qarşısını alır, diş əti iltihabını və nəfəs qoxusunu aradan qaldırmağa kömək edir, qan təzyiqinin tənzimlənməsində və xolesterin səviyyəsinin aşağı salınmasında müsbət rol oynayır.
Hər bir faydalı bitki kimi, reyhanın da aşırı və ya yalnış istifadəsi müəyyən fəsadlara yol aça bilər. Yüksək dozada reyhan və ya onun konsentratlaşdırılmış yağları uşaqlıq əzələlərinin yığılmasına səbəb ola biləcəyi üçün hamilə qadınlara həddindən artıq istifadə etmək məsləhət görülmür. Reyhan K vitamini ilə zəngin olduğu üçün qanın laxtalanma prosesinə təsir edə bilər; bu səbəbdən qan durulaşdıran preparatlar qəbul edən şəxslər həkimlə məsləhətləşməlidir. Təbii sakitləşdirici və təzyiqsalıcı xüsusiyyətinə görə xroniki hipotoniya xəstələrində aşırı doza təzyiqin daha da düşməsinə gətirib çıxara bilər, tərkibindəki efir yağları isə bəzi fərdlərdə allergik reaksiyalar yarada bilər.
Reyhandan maksimum fayda almaq üçün onu müxtəlif formalarda rasiona daxil etmək mümkündür. Tərkibindəki efir yağlarının itməməsi üçün onu bişməkdə olan yeməklərə termik emalın ən son mərhələsində əlavə etmək lazımdır. Təzə yarpaqları salatlara, pendir və pomidor dəstələrinə xüsusi dad verir. Bir xörək qaşığı təzə və ya qurudulmuş reyhan yarpağının üzərinə 200 ml qaynar su əlavə edib 8-10 dəqiqə dəmləməklə sakinləşdirici çay hazırlamaq olar. Bənövşəyi reyhan yarpaqlarını qaynar suya salıb bir az limon suyu və bal əlavə etdikdə isə sərinləşdirici, vitaminlə zəngin ənənəvi reyhan şərbəti alınır. Kosmetologiyada isə dəmlənmiş reyhan suyu ilə üzü silmək sivilcələrin azalmasına və dərinin təravətlənməsinə şərait yaradır.