Duruşun biokimyası
“Power Posing” və bədən dilinin zihin üstündəki hakimiyyəti
Faktum.az xəbər verir ki, uzun əsrlər boyu insan zehninin bədəni idarə etdiyi, emosiyaların və özünəinamın xarici duruşumuzda əks olunduğu qəbul edilirdi. Biz özümüzü inamlı hiss etdikdə dik dayanır, çiyinlərimizi açır, təşvişli və ya sıxılmış olduqda isə büzüşərək fiziki varlığımızı kiçiltməyə çalışırıq. Lakin sosial psixologiya və neyro-endokrinologiya sahəsində aparılan müasir tədqiqatlar bu əlaqənin iki tərəfli olduğunu – yəni yalnız zehnin bədəni deyil, bədən duruşunun da birbaşa zəhnimizi, hormonlarımızı və özünəinam səviyyəmizi dəyişdirə bildiyini ortaya qoydu. Psixologiya ədəbiyyatına “Power Posing” (Güc duruşu) kimi daxil olan bu fenomen, fiziki qamətin bir neçə dəqiqə ərzində daxili biokimyamıza necə təsir etdiyini göstərən ən diqqətçəkən elmi debatların mərkəzində dayanır.
2010-cu ildə Harvard Universitetinin tədqiqatçıları Emi Kaddi (Amy Cuddy) və komandası tərəfindən irəli sürülən hipotez, sadə bir fiziki dəyişikliyin neyrokimsəvi nəticələrini gözlər önüne sərmişdi. Tədqiqata əsasən, fərd gün ərzində, xüsusilə də mühüm iş müsahibəsi, çıxış və ya danışıqlar öncesində cəmi iki dəqiqə boyunca “güc duruşu” aldıqda – məsələn, əllərini çanağına qoyub dik durduqda və ya qollarını geniş açdıqda – bədəndə ciddi hormonal sürüşmə baş verir. Liderlik, özünəinam vən risk alma meyli ilə əlaqələndirilən testosteron hormoni yüksəlir, stres, təşviş və qorxu indikatoru olan kortizol hormoni isə kəskin şəkildə enir. Əksinə, qapanmış, qolları çarpazlanmış və büzüşmüş duruşlar şəxsin kortizolunu artıraraq onu gərginliyə daha həssas edir.
Baxmayaraq ki, sonrakı illərdə metodoloji təkrarlanma (replikasiya) debatları bu hormonal dəyişikliyin hər kəsdə eyni kəskinliklə baş vermədiyini göstərmiş və mövzu elmi dairələrdə kəskin müzakirələrə yol açmışdır, bədən dilinin psixoloji özünəqavrayışa təsiri inkarolunmaz bir həqiqət olaraq qalır. Neyrobioloji mexanizm sadədir: beynimiz proprioseptiv – yəni bədənin məkandakı vəziyyətini hiss edən – siqnalları daimi olaraq oxuyur. Bədən fiziki olaraq geniş və rahat bir mövqe tutduqda, beyin daxili təhlükəsizlik və hakimiyyət siqnalı alır və bu da subyektiv özünəinam hissini dərhal gücləndirir.
Sosioloqlar və davranış mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, müasir dövrdə saatlarla telefon və kompyuter qarşısında əyilərək oturmaq yalnız onurğa sağlamlığını pozmur, həm də fərdlərdə xroniki özünəqapanma və təşviş meyillərini artırır. Duruşumuzu şüurlu şəkildə düzəltmək, çiyinləri şax tutmaq və fiziki məkanımızı genişləndirmək – öz biologiyamıza göndərdiyimiz ən sürətli və effektiv özünəinam mesajıdır.