Böyük Bariyer rifi: Mərcan riflərinin sonu?

Faktum.az xəbər verir ki, kosmosdan görünə bilən yeganə canlı strukturu olan, Avstraliya sahilləri boyunca minlərlə kilometr uzanan Böyük Bariyer rifi Planetimizin ən böyük təbii möcüzələrindən biridir. Dünya okeanındakı dəniz növlərinin dörddə birinə ev sahibliyi edən bu nəhəng ekosistem bu gün tarixin ən ağır ekoloji böhranı ilə yüz-yüzədir. İqlim dəyişikliyi, okean sularının isinməsi və turşulaşması nəticəsində sürətlənən “ağarma” (mərcan rəngsizləşməsi) prosesi planetin sualtı ağciyərlərinin yox olma təhlükəsini pik nöqtəyə çatdırıb.

Ekoloqlar və okeanoloqlar dəniz ekosistemində yaşanan bu kritik vəziyyəti və onun qlobal fəsadlarını belə təhlil edirlər. Mərcanlar sadəcə cansız daş və ya bitki deyil, dəniz orqanizmləri ilə mikroskopik yosunların (Zooxanthellae) simbioz həyat sürdüyü mürəkkəb canlı sistemlərdir. Su temperaturu norma həddini azacıq aşdıqda belə, mərcanlar stessə düşərək onlara rəngini və qidasını verən bu yosunları bədənlərindən xaric edirlər. Nəticədə ağaran və qidasız qalan mərcanlar sürətlə kütləvi ölüm mərhələsinə keçir.

Böyük Bariyer rifində son illərdə ard-arda baş verən kütləvi ağarma dalğaları ekosistemin özünü bərpaetmə imkanlarını kəskin şəkildə zəiflədib. Mərcan riflərinin məhvi yalnız sualtı füsunkar mənzərələrin itməsi demək deyil. Bu, dəniz biomüxtəlifliyinin kollapsı, milyardlarla insanın zülal mənbəyi olan balıqçılıq sektorunun sıradan çıxması və sahil xətlərinin fırtınalardan, sunamilərdən müdafiəsiz qalması deməkdir.

Bununla yanaşı, alimlər genetik mühəndislik və süni yetişdirilmə üsulları ilə istiliyə dözümlü “super mərcan” növləri inkişaf etdirməyə, riflərin müəyyən hissələrini xilas etməyə çalışırlar. Lakin bu lokallı səylər qlobal istiləşmənin qarşısı alınmadığı təqdirdə prosesi yalnız müvəqqəti ləngidə bilər.

Böyük Bariyer rifinin taleyi planetin ekoloji tarazlığı üçün son siqnaldır. Mərcanların sonu dəniz ekosisteminin zəncirvari dağılması və bəşəriyyətin birbaşa ekoloji böhranla qarşılaşması deməkdir.