Qabriel Qarsia Markesin “Sehrli Realizmi”nin Arxasında Hansı Latın Amerikası Dünyası Dayanır?
Faktum.az xəbər verir ki, kolumbiyalı dahi yazıçı, Nobel mükafatı laureatı Qabriel Qarsia Markes adını ədəbiyyat tarixinə “sehrli realizm” cərəyanının zirvəsi kimi həkk edib. Markesin romanlarında göydən sarı çiçəklərin yağması, insanların göyə yüksəlməsi və ya əsrlərlə davam edən tənhalıq oxucuya bir nağıl kimi görünə bilər. Lakin yazıçının özünün də dəfələrlə vurğuladığı kimi, onun əsərlərindəki heç bir detal uydurma deyil. Markesin sehrli dünyasının arxasında Latın Amerikasının acı, zəngin və ziddiyyətli real dünyası dayanır.
Markesin yaratdığı sehrli atmosferin təməlində ilk növbədə onun uşaqlıq illərinin keçdiyi Kolumbiyanın Arakataka qəsəbəsi və nənə-babasının nağılları durur. Nənəsi Tranquilina ona ən dəhşətli, inanılmaz və qeyri-adi hadisələri sanki tamamilə təbii, gündəlik bir xəbər kimi danışardı. Markes bu üslubu mənimsəyərək sehrlə reallıq arasındakı sərhədi itirdi. Onun məşhur “Yüz ilin tənhalığı” romanındakı Makondo qəsəbəsi də məhz Arakatankanın protonidir.
Bu sehrli pərdənin arxasında gizlənən ikinci və en vacib qat isə Latın Amerikasının qanlı, diktatura və müharibələrlə dolu siyasi tarixidir. Kolumbiyada onilliklər boyu davam edən və “La Violencia” (Zorakılıq) adlanan vətəndaş müharibələri, xarici korporasiyaların (xüsusilə “United Fruit Company” kimi banan şirkətlərinin) yerli xalqı istismar etməsi və etiraz edən minlərlə işçinin qətlə yetirilməsi Markes yaradıcılığının əsas xammalı idi. Reallıq o kadar amansız və ağlasığmaz idi ki, onu standart realist dildə təsvir etmək yetərsiz qalırdı; yalnız sehrli realizm bu dəhşətin miqyasını ifadə edə bilərdi.
Latın Amerikası həm də müxtəlif mədəniyyətlərin – yerli hindu qəbilələrinin, avropalı müstəmləkəçilərin və afrikalı qulların inanclarının çarpışdığı bir məkandır. Bu torpaqlarda xristianlıq katolisizmi ilə qədim paqan ritualları, afrika cadugərliyi və mifologiya iç-içə yaşayır. İnsanların möcüzələrə, ruhlara və taleyin qaçılmazlığına olan inancı gündəlik həyatın bir parçasıdır. Markes bu mədəni sinkretizmi olduğu kimi ədəbiyyata gətirmişdir.
Yazıçının fəlsəfəsində mühüm yer tutan digər bir amil isə “tənhalıq” anlayışıdır. Müstəmləkəçilik dövründən başlayan köksüzlük, xarici dünyadan təcrid olunma və öz kimliyini tapmaq mübarizəsi bütün Latın Amerikası xalqlarının ortaq dərdi idi. “Patriarxın payızı” və “Yüz ilin tənhalığı” kimi əsərlərdəki obrazlar hakimiyyətin, sevgisizliyin və anlaşılmamağın gətirdiyi dərin tənhalıqdan əziyyət çəkirlər.
Nəticə etibarilə, Qabriel Qarsia Markesin “sehrli realizmi” sadəcə zəngin bir təxəyyülün məhsulu deyil. Bu, Latın Amerikasının traqik tarixinin, zəngin folkorunun, siyasi böhranlarının və unikal dünyagörüşünün ədəbi güzgüsüdür. Markes fantastik elementlərdən istifadə edərək öz qitəsinin gizli və çılpaq həqiqətlərini bütün dünyaya çatdırmağı bacarmışdır.