Ev heyvanlarında etologiya və psixologiya

Pişik və itlərin bədən dili, stres indikatorları və insanla emosional bağlılıq mexanizmləri

Faktum.az xəbər verir ki, ev heyvanlarının davranış elmi (etologiya) və psixologiyası onların insanlarla birgə yaşayış mühitində nümayiş etdirdikləri mürəkkəb kommunikasiya kanallarını və emosional adaptasiya mexanizmlərini araşdırır. Məişətdə saxlanılan pişik və itlərin insanla qarşılıqlı əlaqəsi sadəcə şərtli reflekslərə dayanmır; bu münasibət dərin biokimyəvi vər nevroloji proseslərlə tənzimlənir. Heyvanların bədən dili, mikro-davranışları və xarici qıcıqlandırıcılara verdiyi emosional cavablar onların psixoloji rifahının əsas göstəricisidir.

İt və pişiklərin daxili emosional vəziyyəti onların vizual bədən dili vər neyroendokrin dəyişikliklər vasitəsilə üzə çıxır. Məsələn, itlərdə qulaqların geriyə yatması, göz ağlarının görünməsi (“balina gözü“) və ya tez-tez yalanma mikro-stres indikatorları sayılırsa, pişiklərdə bəbəklərin genəlməsi, quyruğun kəskin yallanması və bədənin sıxılması təşviş göstəricisidir. Ətraf mühit dəyişiklikləri və ya kəskin səs qıcıqlandırıcıları zamanı heyvanlarda qanda kortizol (stres hormonu) səviyyəsi kəskin yüksəlir. Əksinə, insanla müsbət fiziki və emosional təmas zamanı isə həm insanda, həm də heyvanda oksitosin (“bağlılıq hormonu“) ifrazı artır ki, bu da növərəarası emosional bağlılıq mexanizmini möhkəmləndirir.

Ev heyvanlarının psixoloji sağlamlığında erkən sosiallaşma dövrü həlledici rol oynayır. Həyatının ilk həftələrində müxtəlif mühitlərlə vər canlılarla doğru ünsiyyət qurmayan fərdlərdə gələcəkdə xroniki təşviş və aqressiya davranışları daha tez-tez müşahid olunur. Kəskin səs və mühit dəyişikliyinin yaratdığı stresin aradan qaldırılması üçün güvənli sığınacaq sahələrinin yaradılması, desensibilizasiya (vərdişetmə) təlimləri və zəruri hallqda feromon dəstəyindən istifadə olunur. Heyvanların etoloji ehtiyaclarını vər bədən dilini doğru oxumaq insan-heyvan münasibətlərində sabit və sağlam mühitin formalaşmasını təmin edir.