Əqli mülkiyyət hüququ: Müəlliflik hüququ və patent anlayışı

Faktum.az xəbər verir ki, müasir hüquq sistemində və bilik iqtisadiyyatında mühüm yer tutan əqli mülkiyyət hüququ, insanın zehni və yaradıcı fəaliyyətinin məhsulu olan qeyri-maddəi nemətlər üzərində şəxsi qeyri-əmval və əmlak hüquqlarını təmin edən xüsusi hüquq sahəsidir. Əqli mülkiyyət əsasən iki böyük qola ayrılır: müəlliflik hüququ və sənaye mülkiyyəti (patent hüququ).

Müəlliflik hüququ elm, ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin (kitablar, musiqi, rəsmlər, proqram təminatları və s.) yaradılması ilə avtomatik olaraq yaranır və bunun üçün hər hansı rəsmi qeydiyyat və ya formal prosedurlar tələb olunmur; bu hüquq müəllifin ömrü boyu və vəfatından sonra müəyyən edilmiş müddət (adətən 70 il) ərzində qüvvədə qalır. Patent anlayışı isə sənaye mülkiyyətinə aid edilib, texnika, texnologiya və təsərrüfat sahəsindəki yeni, ixtiraçılıq səviyyəsinə malik və sənayedə tətbiq oluna bilən ixtiralara, faydalı modellərə və sənaye nümunələrinə dövlət orqanları (məsələn, Əqli Mülkiyyət Agentliyi) tərəfindən verilən rəsmi mühafizə sənədidir.

Müəlliflik hüququndan fərqli olaraq, patent hüququ mütləq rəsmi qeydiyyat tələb edir və müəyyən olunmuş müddətlə (ixtiralar üçün adətən 20 il) məhdudlaşır. Bu hüquqi mexanizmlər yaradıcı şəxslərin və ixtiraçıların əməyini qorumaqla yanaşı, cəmiyyətdə innovasiyaların və elmi-texniki tərəqqinin stimullaşdırılmasına xidmət edir.