Mandela effekti: Kollektiv yanlış yaddaş fenomenu

Faktum.az xəbər verir ki, sosial psixologiya və koqnitiv elmlərdə maraq doğuran populyar fenomenlərdən biri olan Mandela effekti, bir-biri ilə əlaqəsi olmayan böyük insan qruplarının müəyyən bir tarixi hadisəni, detalı, loqonu və ya sitatı eyni şəkildə yanlış xatırlaması təzahürüdür.

Anlayış ilk dəfə 2009-cu ildə paranormal tədqiqatçı Fiona Bruum tərəfindən dövriyyəyə buraxılmışdır; o, minlərlə insanın Cənubi Afrika Respublikasının keçmiş prezidenti Nelson Mandelanın 1980-ci illərdə həbsxanada vəfat etdiyinə (əslində o, 2013-cü ildə vəfat etmişdir) əmin olduğunu fərq etmişdir.

Psixoloqlar və neyroalimlər bu effekti paralell kainatlar və ya mistik səbəblərlə deyil, beynin yaddaşı bərpaetmə mexanizmindəki xətalarla izah edirlər. İnsan yaddaşı video lent kimi dəqiq deyil; informasiya xatırlandıqda beyin çatışmayan detalları konfabulyasiya (yalançı xatirələr yaratma) vasitəsilə və ya sosial media, filmlər və ətraf mühitin təsiri ilə yenidən formalaşdırır. “Monopoly” oyunundakı obrazın gözündə monokl olmaması, “Star Wars” filmindəki məşhur cümlənin əslində fərqli səslənməsi və ya məşhur brendlərin loqolarındakı təhriflər Mandela effektinin ən bariz nümunələridir. Bu fenomen insan hafizəsinin nə dərəcədə elastik və xarici təsirlərə açıq olduğunu göstərən mühüm koqnitiv nümunədir.