Rozetta daşı: Qədim Misir hiyeroqliflərinin oxunma sirri

Faktum.az xəbər verir ki, arxeologiya və dilçilik tarixinin ən mühüm kəşflərindən biri hesab olunan Rozetta daşı (Rosetta Stone), eramızdan əvvəl 196-cı ildə Misir fironu V Ptolemeyin fərmanı ilə hazırlanmış qara qranodiorit stela parçasıdır.

1799-cu ildə Napoleona qarşı yürüş zamanı fransız zabiti Pyer-Fransua Buşar tərəfindən Misirin Rəşid (Rozetta) limanı yaxınlığında tapılan bu daşın stenoqrafik dəyəri onun üzərindəki mətnin üç fərqli əlifba ilə həkk olunmasında idi: Qədim Misir hiyeroqlifləri (dini və rəsmi dil), Demotik yazı (gündəlik xalq dili) və Qədim Yunan əlifbası (idarəçilik dili).

Mətnin eyni fərmandan ibarət olduğunu anlayan alimlər, artıq yaxşı məlum olan Qədim Yunan dilindən açar kimi istifadə edərək minilliklər boyu unutdurulmuş hiyeroqliflərin sirrini çözməyə çalışmışlar. 1822-ci ildə fransız linqvisti Jan-Fransua Şampolyon hiyeroqliflərin yalnız simvolik rəsmlər deyil, eyni zamanda səsləri və fonetik elementləri ifadə etdiyini sübut edərək kodu tamamilə deşifrə etmişdir.

Rozetta daşının oxunması Qədim Misir sivilizasiyasının tarixi, dini, mədəniyyəti və elminə dair minlərlə illik mənbələrin qapısını bəşəriyyətin üzünə açmış və müasir misirşünaslıq (Egyptology) elminin bünövrəsini qoymuşdur.