Babildən Gələn Vaxt: 60-lıq Hesablama Sisteminin Müasir Saniyə Və Dəqiqələrə Təsiri
Faktum.az xəbər verir ki, gündəlik həyatımızda bir saatın 60 dəqiqəyə, bir dəqiqənin isə 60 saniyəyə bölünməsi müasir onluq (desimal) riyaziyyat sisteminə zidd görünə bilər. Bu unikal zaman bölgüsü günümüzdən təxminən 4000 il əvvəl Mesopatamiyada yaşamış Şumer və Babil sivilizasiyalarının tətbiq etdiyi seksagesimal (60-lıq) say sisteminin birbaşa irsidir.
Qədim babillilər gündəlik hesablama və astronomik müşahidələr üçün onluq sistem əvəzinə 60 əsaslı say sistemindən istifadə edirdilər. Riyazi cəhətdən 60 ədədi bölənlərinin çoxluğuna görə unikal üstünlüyə malikdir: o, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20 və 30 ədədlərinə tam bölünür. Bu da kəsrlərlə işləməyi, ticarətdə mal bölgüsünü və göy cisimlərinin hərəkətini hissələrə ayırmağı kəsir qalıqları olmadan asanlaşdırırdı.
Zamanın və dairənin 60-lıq hesablama vasitəsilə bölünməsi tarixi mərhələlərlə formalaşmışdır:
Dairə Və Qövs Bölgüsü: Babil astronomları ilin təxminən 360 gündən ibarət olduğunu nəzərə alaraq Günəşin bir gündəki hərəkət qövsünü 1 dərəcə qəbul etdilər və dairəni () hissəyə böldülər.
Günün Və Saatın Bölgüsü: Qədim misirlilər sutkanı 12 saat gündüz və 12 saat gecə olmaqla 24 saata böldülər. Babil Astronomiya məktəbi bu saatları daha kiçik vahidlərə bölmək üçün 60-lıq sistemdən istifadə etdi.
“Minuta” Və “Secunda”: Orta əsr astronomları və II əsrdə Ptolemey saatı ilk dəfə 60 kiçik hissəyə böldülər və buna latınca pars minuta prima (birinci kiçik hissə – dəqiqə), onu da öz növbəsində yenidən 60 hissəyə bölərək pars minuta secunda (ikinci kiçik hissə – saniyə) adını verdilər.