Təmizliyin Biokimyası: Sabunun Mikrob Və Virusları Parçalama Mexanizmi

Faktum.az  xəbər verir ki, gündəlik həyatımızda gigiyenanın təməlini təşkil edən sabun, yağ turşuları ilə qələvilərin (məsələn, natrium və ya kalium hidroksid) kimyəvi reaksiyası (sabunlaşma) nəticəsində əldə edilir. Sabunu adi sudan fərqləndirən və mükəmməl təmizləyiciyə çevirən ana amil onun molekulyar quruluşunun amfipatik (ikili xassəli) olmasıdır.

Sabun molekulu iki əsas hissədən ibarətdir:

Hidrofil başı (suyu sevən): Suda asanlıqla həll olan polyar hissə.

Hidrofob quyruğu (sudan qaçan, yağı sevən): Yağlara, çirkə və mikrob təbəqələrinə yapışan qeyri-polyar karbonzəncir.

Çirk, bakteriya və bir çox virusların (məsələn, koronavirus və ya qrip) xarici qabığı yağlı lipid təbəqəsindən ibarətdir. Əllərimizi su ilə yuyarkən su yağı dəf etdiyi üçün təkcə su ilə təmizlik mümkün olmur. Lakin sabun istifadə edildikdə, sabun molekulunun hidrofob quyruqları mikrobun yağlı lipid pərdəsinə və ya dəridəki çirkə sancılır.

Sabun molekulları mikrobun yağlı pərdəsini əhatə edərək onun strukturunu paz kimi yarır və parçalayır. Parçalanmış lipid və zülal hissəcikləri sabun molekulları tərəfindən mühasirəyə alınaraq mitsel (micelle) adlanan kürəcik formalı strukturlar yaradır. Bu mitsellərin xarici təbəqəsi hidrofil (suyu sevən) olduğu üçün su ilə təmasda dərhal həll olur və axar su altında dərədən tamamilə yuyulub gedir. Beləliklə, sabun mikrobları təkcə dəridən uzaqlaşdırmır, eyni zamanda onların bioloji strukturunu kimyəvi səviyyədə məhv edir.