11 sentyabr terror aktları: Bəşəriyyət tarixini dəyişən qlobal faciə və onun fəlsəfi-siyasi təsirləri

Faktum.az xəbər verir ki, 11 sentyabr 2001-ci ildə “Əl-Qaidə” terror təşkilatı tərəfindən ABŞ-da törədilən koordinasiyalı terror aktları, təkcə Amerika Birləşmiş Ştatlarının deyil, bütövlükdə XXI əsrin qlobal siyasi, hərbi və təhlükəsizlik arxitekturasını kökündən dəyişdirən ən fəlakətli hadisələrdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Nyu-Yorkdakı Dünya Ticarət Mərkəzinin Əkiz Qüllələrinə, Vaşinqtondakı Pentaqon binasına yönəldilən və Pensilvaniyada təyyarənin qəzaya uğraması ilə nəticələnən bu hücumlar zamanı 3 mindən çox təqsirsiz insan həlak olmuşdur.

Bu terror aktı beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni bir dövrün – “Terrorla Qlobal Mübarizə” (Global War on Terrorism) strategiyasının təməlini qoydu. 11 sentyabrdan sonra ABŞ və müttəfiqlərinin Əfqanıstan və İraqa hərbi müdaxilələri, Yaxın Şərqdə yeni balansların formalaşması və qlobal miqyasda aviasiya və kəşfiyyat təhlükəsizlik standartlarının kəskin sərtləşdirilməsi məhz bu hadisənin birbaşa fəsadlarıdır. ABŞ-da bu gün hər il rəsmi olaraq “Vətənpərvər Günü” (Patriot Day) kimi qeyd edilir və faciə qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad olunur.

Məsələnin sosial-psixoloji və fəlsəfi tərəfi isə müasir sivilizasiyalararası münasibətlərə, fərdi azadlıqlar və dövlət təhlükəsizliyi arasındakı həssas balansa mühüm təsir göstərmişdir. 11 sentyabr hadisəsi dünya birliyinə nümayiş etdirdi ki, qlobal təhlükəsizlik təhdidləri artıq yalnız ənənəvi dövlətlərarası müharibələrlə məhdudlaşmır, həm də transmilli şəbəkələr vasitəsilə bütün bəşəriyyətin dincliyini pozmaq gücünə malikdir.