Mülki hüquq normalarının təsir dairəsi: Mülki Məcəllənin 2-ci maddəsinin hüquqi təhlili
Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 2-ci maddəsi mülki hüquq qanunvericiliyinin tərkibini, digər hüquq sahələri ilə münasibətini və bu normaların tətbiq dairəsini müəyyən edən mühüm sistemləşdirici normadır. Bu maddə mülki münasibətlərin tənzimlənməsində normativ aktların iyerarxiyasını və xüsusi hüquqi rejimə malik sahələrin sərhədlərini dürüstləşdirir.
Maddə 2.1 və 2.2-yə əsasən, mülki hüquq sistemi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Mülki Məcəlləyə və hüquq normalarını müəyyən edən digər normativ hüquqi aktlara söykənir. Bu normalar mülki hüquq subyektlərinin hüquqi vəziyyətini, mülkiyyət və şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarının qorunmasını zəmanət altına alır. Maddə 2.6-da isə normativ hüquqi aktların iyerarxiyası vurğulanır: qanundan aşağı qüvvəyə malik normativ hüquqi aktlar mülki münasibətlərə yalnız Mülki Məcəlləyə uyğun olduqda və ona zidd gəlmədikdə tətbiq edilə bilər.
Maddənin 2.3 və 2.4-cü bəndləri mülki hüququn digər xüsusi qanunvericilik sahələri ilə qarşılıqlı əlaqəsini müəyyənləşdirir. Ailə, əmək, torpaq, ətraf mühitin mühafizəsi və müəlliflik hüquqları kimi sahələrdə baş verən münasibətlər, əgər müvafiq xüsusi qanunvericilikdə başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, subsidiar qaydada mülki qanunvericiliklə tənzimlənir. Eyni zamanda, insanın özgəninkiləşdirilməyən hüquq və azadlıqlarının, digər qeyri-maddi nemətlərin müdafiəsi də mülki-hüquqi mexanizmlərlə təmin olunur.
Maddə 2.5 və 2.5-1 amirlik prinsipinə söykənən idarəetmə münasibətləri ilə xüsusi iqtisadi zonaların hüquqi rejimini fərqləndirir. Bir tərəfin digərinə tabeliyinə əsaslanan inzibati, vergi və maliyyə münasibətlərinə mülki qanunvericilik yalnız qanunda birbaşa nəzərdə tutulduğu halda tətbiq edilir. Ələt azad iqtisadi zonasında yaranan mülki münasibətlər isə “Ələt azad iqtisadi zonası haqqında” xüsusi Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olaraq tənzimlənir.