Vyana Konqresi (1814–1815): Napoleon müharibələrindən sonra Avropada yeni qlobal nizam
Faktum.az xəbər verir ki, 1814–1815-ci illərdə keçirilən Vyana Konqresi Napoleon müharibələrinin başa çatmasından sonra Avropanın siyasi xəritəsini yenidən cızan və beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni bir dövrün əsasını qoyan mühüm tarixi hadisədir. Avropanın aparıcı dövlətləri olan Böyük Britaniya, Avstriya, Prussiya və Rusiyanın təşəbbüsü ilə toplanan bu konqres fəal diplomatik danışıqlar vasitəsilə qitədə uzunmüddətli sülh və sabitliyi təmin etmək məqsədi daşıyırdı.
Vyana Konqresinin formalaşdırdığı “Avropa Konserti” (Concert of Europe) və ya “Güclər Balansı” sistemi heç bir tək dövlətin Avropada mütləq hegemonluq etməsinə imkan verməyən çoxtərəfli təhlükəsizlik mexanizmi yaratdı. Klemens von Metternixin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu diplomatiya strategiyası legitimlik və balansı əsas prinsip kimi qəbul etdi. Konqres nəticəsində Fransa inqilabdan əvvəlki sərhədlərinə qaytarıldı, Polşa, İtaliya və Almaniya torpaqları üzərində nüfuz dairələri yenidən bölüşdürüldü, həmçinin İsveçrənin daimi tərəfsizlik statusu təsbit olundu.
Bu konqres yalnız sərhədlərin dəyişdirilməsi ilə məhdudlaşmayıb, həm də müasir beynəlxalq hüquq və diplomatiya praktikasının inkişafına böyük təkan verdi. Vyana Konqresində diplomatik rütbələr və nümayəndəlik qaydaları standartlaşdırıldı, qul ticarətinin qadağan edilməsi barədə ilk beynəlxalq bəyanatlardan biri qəbul olundu və beynəlxalq çaylarda gəmiçilik azadlığı prinsipləri müəyyənləşdirildi. Yaranan bu diplomatik nizam XIX əsrin ortalarına qədər Avropada böyük miqyaslı müharibələrin qarşısını alaraq kollektiv təhlükəsizlik konsepsiyasının ilk uğurlu modeli kimi tarixə düşdü.