Vikinqlər həqiqətən necə yaşayırdı? Kino ilə tarixin fərqi
Faktum.az xəbər verir ki, Hollivud filmləri, məşhur seriallar və fantastik romanlar sayəsində xəyalımızda müəyyən bir “Vikinq” obrazı formalaşıb: buynuzlu dəbilqələr geyinən, yalnız yağmalamaqla məşğul olan, çirklilik və vəşşilik içində yaşayan nəhəng döyüşçülər. Lakin arxeoloji tapıntılar və tarixi sənədlər göstərir ki, Skandinaviyanın bu dənizçi xalqlarının real həyatı populyar mədəniyyətin bizə təqdim etdiyindən çox fərqli və daha zəngin idi.
Kino mifləri ilə tarixi gerçəkliklər arasındakı ən mühüm fərqlər bunlardır:
Kino sənayesinin formalaşdırdığı ən böyük yanlışlıq Vikinqlərin buynuzlu dəbilqələr geyinməsidir. Arxeoloji qazıntılar zamanı Vikinq dövrünə aid tapanılan heç bir dəbilqədə buynuz izi aşkar edilməyib. Buynuzlu dəbilqələr döyüşdə tamamilə əlverişsiz idi, çünki düşmənin silahının dəbilqəyə ilişməsinə və başın zərbə almasına şərait yaradırdı. Bu mif XIX əsrdə Rixard Vaqnerin operalarında səhnə kostyumu kimi uydurulmuş və daha sonra filmlərə keçmişdir. Real Vikinq dəbilqələri sadə, dəmir və ya dəridən hazırlanan hamar başqlıqlar idi.
Filmlərdə Vikinqlər ancaq kəndləri yandıran və monastırları yağmalayan vəhşilər kimi göstərilir. Əslində isə “Vikinq” sözü bir xalqın adı deyil, dəniz yağmasına çıxmaq “peşəsi” və ya “fəaliyyəti” idi. Skandinaviya əhalisinin böyük əksəriyyəti ilin çox hissəsini öz təsərrüfatında – fermalarında keçirirdi. Onlar kənd təsərrüfatı, balıqçılıq, sənətkarlıq və beynəlxalq ticarətlə məşğul olurdular. Vikinqlər Şərqi Avropadan tutmuş Konstantinopola (İstanbul) və Bağdada qədər uzanan ticarət şəbəkələri qurmuşdular.
Kino ekranlarında Vikinqlər üz-gözü palçıq və qan içində olan, saçları dolaşıq insanlar kimi təsvir olunur. Lakin tarixi faktlar tamamilə əksini deyir. Vikinqlər öz dövrünün Avropasında gigiyenaya ən çox diqqət yetirən xalqlarından biri idi. Arxeoloji qazıntılarda ən çox tapılan əşyalar arasında sümükdən düzəldilmiş daraqlar, qulaq təmizləyənlər, ülgüclər və cımbızlar var. Onlar hər şənbə günü xüsusi hamam günü (Laugardagr) təşkil edir, isti buxar hamamlarına gedir və saçlarını müntəzəm darayırdılar.
Hollivud filmlərində Vikinq qadınları tez-tez döyüşçü “qalxan qızlar” (shield-maidens) kimi göstərilir. Əfsanələrdə döyüşçü qadın obrazları olsa da, arxeologiya onların kütləvi şəkildə döyüşdüyünü sübut etmir. Lakin Vikinq cəmiyyətində qadınların sosial mövqeyi digər Avropa ölkələri ilə müqayisədə kifayət qədər yüksək idi. Kişilər dəniz səfərlərində olarkən evin, fermaların və təsərrüfatın bütün idarəçiliyi qadınlara həvalə olunurdu. Qadınlar mülkiyyət sahibi ola, boşanma tələb edə və öz cəhizlərini geri ala bilərdilər.
Populyar mədəniyyət Vikinqlərin sadəcə qanlı hücumlarına diqqət yetirsə də, onların əsl tarixi nailiyyəti gəmiqayırma və dənizçilik sənətindəki inqilab idi. Xüsusi konstruksiyalı drakkar gəmiləri sayəsində onlar həm dərin okeanlarda, həm də sığ çaylarda hərəkət edə bilirdilər. Vikinqlər Xristofor Kolumbdan təxminən 500 il əvvəl – X əsrin sonlarında Şimali Amerikaya (Nyufaundlend adası) qədər üzüb çatmış, İslandiya və Qrenlandiyada məskunlaşmışdılar.
Öz dövrünün çətin iqlim şəraitində sağ qalmağı bacaran bu xalq, kinolardakı bəsit vəhşi obrazından çox daha mürəkkəb, mədəni və bacarıqlı cəmiyyətə sahib idi.