Qədim Romada gündəlik həyat: İmperatorlardan çox adi insanların dünyası
Faktum.az xəbər verir ki, Qədim Roma dedikdə xəyalımızda ilk növbədə heybətli akveduklar, mərmər saraylar, gladiator döyüşləri və təmtəraqlı ziyafətlər verən imperatorlar canlanır. Lakin Romanın əsl simasını və nəbzini imperatorlar deyil, milyonlarla adi insan — sənətkarlar, tacirlər, qullar, çörəkçilər və azad edilmiş kəndlilər təşkil edirdi. Mərmər sütunların arxasında saxlanılan, səs-küylü və keşməkəşli adi Roma həyatı əslində necə idi?
Romada varlı təbəqə (patrisilər) “domus” adlanan geniş, həyətli və hovuzlu villalarda yaşayırdısa, əhalinin böyük əksəriyyəti (plebeylər) “insulae” adlanan 5-6 mərtəbəli çoxmənzilli binalarda məskunlaşmışdı. Bu binalar keyfiyyətsiz kərpicdən və taxtadan tikildiyi üçün tez-tez uçur və ya yanırdı. Yuxarı mərtəbələrdə su və kanalizasiya xətti yox idi; insanlar tullantıları pəncərədən küçəyə atır, qızınmaq və yemək bişirmək üçün manqaldan istifadə edirdilər ki, bu da kütləvi yanğınlara yol açırdı.
Qədim Roma imperiyanın ən sıx və səs-küylü şəhəri idi. Yuliy Sezarın dövründə günüz saatlarında araba və yük nəqliyyatının küçələrə çıxması qadağan edilmişdi. Bu səbəbdən gecə düşən kimi bütün taxıl və tikinti arabaları küçələrə axışır, dəhşətli təkər səs-küyü və qışqırıqlar şəhəri bürüyürdü. Məşhur satirik Yubenal yazırdı ki, “Romada zəngin olmayan heç kim rahat yata bilməz”.
Roma hamamları (termae) adi insanların həyatında müstəsna rol oynayırdı. Hamamlar sadəcə çimmək yeri deyil, həm də dostlarla görüşmək, idman etmək, kitabxanada mütaliə etmək, siyasi müzakirələr aparmaq və biznes sövdələşmələri bağlamaq üçün əsas sosial mərkəz idi. Giriş qiyməti çox ucuz olduğundan kasıblar və hətta qullar da hər gün hamamlara gedə bilirdilər.
Adi romalıların gündəlik qida rasionu kifayət qədər sadə idi: bugda çörəyi, zeytun, pendir, paxlalı bitkilər və durulaşdırılmış şərab. Ət çox nadir hallarda, yalnız dini bayramlarda yeyilirdi. Lakin Roma mətbəxinin dəyişməz və ən məşhur dadı “Garum” adlanan sous idi. Çürüdülmüş balıq içalatından hazırlanan bu kəskin qoxulu sous həm kasıbların, həm də zənginlərin bütün yeməklərinə əlavə edilirdi.
İmperatorlar və siyasətçilər kütlələrin üsyan etməməsi və onları nəzarətdə saxlamaq üçün iki təməl vasitədən istifadə edirdilər: pulsuz taxıl paylamaq və kütləvi əyləncələr təşkil etmək. Circus Maximus-da keçirilən döyüş arabaları yarışları və Kolizeydəki gladiator döyüşləri adi insanların gündəlik qayğılardan, yoxsulluqdan və ağır iş rejimindən yayınması üçün ən böyük əyləncə idi.
Qədim Romanın möhtəşəm imperiya tarixi, əslində adsız-sansız milyonlarla insanın gündəlik zəhməti, çətinlikləri və həyat mübarizəsi üzərində ucalmışdı.