Otoimmün xəstəliklərin immunoloji mexanizmləri

İmmun tolerantlığın pozulması və hüceyrə səviyyəsində zədələnmələr

Faktum.az xəbər verir ki, immun sisteminin əsas bioloji funksiyası orqanizmi xarici patogenlərdən (bakteriya, virus, göbələk) qorumaq və daxili mühitin homeostazını saxlamaqdır. Lakin immun tolerantlıq mexanizmləri pozulduqda, orqanizm öz sağlam hüceyrə vər toxumalarını “yad” (antigen) kimi qəbul edərək onlara qarşı destruktiv destruksiya prosesini başladır. Bu патоloji vəziyyət dağınıq skleroz, revmatoid artrit, sistemli qırmızı qurd eşənəyi və I tip şəkərli diabet kimi ağır otoimmün xəstəliklərin etiopatogenezini təşkil edir.

İmmun tolerantlığın pozulması mərkəzi və periferik seleksiya mexanizmlərinin kənara çıxması ilə bağlıdır. Normal şəraitdə timusda T limfositləri, sümük iliyində isə B limfositləri öz antigenlərinə qarşı reaktivlik testindən keçir vər öz toxumalarına hücum edə biləcək autoreaktiv klonlar apoqtoz (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü) yolu ilə məhv edilir. Lakin genetik meyllilik və ətraf mühit faktorlarının təsiri ilə bu seleksiya süzgəcindən yayınan autoreaktiv limfositlər periferiyada aktivləşir. Əlavə olaraq, infeksiya törədicilərinin antigenləri ilə orqanizmin öz zülalları arasındakı struktur bənzərliyi – molekulyar mimikriya faktoru immun sisteminin çaşqınlığına vər öz toxumalarına hücum etməsinə gətirib çıxarır.

Aktivləşmiş autoreaktiv B limfositləri öz spetsifik strukturlarına qarşı otoantitellər sintez edir, T kiler (CD8+) hüceyrələri isə hədəf toxumaları birbaşa məhv edir. Otoantitellərin antigenlərlə birləşərək immune komplekslər formalaşdırması və dokularda çökməsi komplement sistemini kaskad şəklində aktivləşdirir. Bu reaksiya neytrofillərin vər makrofaqların zədələnmə ocağına toplanmasına, sitokinlərin (TNF-alpha, IL-6, IL-17) kütləvi ifrazına vər xroniki iltihabın dərinləşməsinə səbəb olur.

Hüceyrə səviyyəsində başlayan bu iltihabi destruksiya vaxt keçdikcə toxuma və orqanların funksional itkisi ilə nəticələnir.