Gələcəkdə universitetlər: Dərsliklər yox, təcrübə?
Faktum.az xəbər verir ki, əsrlər boyu ali təhsil ocaqları biliyin yeganə saxlanıldığı və ötürüldüyü məbədlər hesab olunurdu. Lakin rəqəmsallaşma, süni intellektin sürətli inkişafı və məlumatın hər kəs üçün əlçatan olması ənənəvi təhsil modelinin təməllərini sarsıdır. Hər hansı nəzəri məlumatı saniyələr ərzində əldə edə bildiyimiz bir dövrdə qalın dərslikləri əzbərləməyə əsaslanan klassik universitet sistemi öz aktuallığını itirir. Bu gün təhsil ekspertləri və futuroloqlar tək bir suala cavab axtarırlar: Gələcəyin universitetləri necə olacaq?
Təhsil sosioloqları və əmək bazarı analitikləri ali təhsildə başlayan bu böyük transformasiyanı belə təhlil edirlər. Ənənəvi ali təhsil modeli tələbələrə illərlə köhnəlmiş nəzəriyyələri öyrətməyə fokuslandığı halda, müasir əmək bazarı tamam fərqli meyarlar tələb edir: kritik təfəkkür, adaptasiya bacarığı, komandada işləmək və real problemlərə sürətli həll yolları tapmaq. Məhz bu səbəbdən gələcəyin universitetləri məlumat verən müəssisə deyil, biliyin tətbiq edildiyi inkubasiya mərkəzlərinə çevrilir.
Bu transformasiyanın əsasını üç fundamental dəyişiklik təşkil edir:
Birincisi, “Əzbərçi təhsil”dən “Layihə əsaslı təhsil”ə (Project-Based Learning) keçid. Dərsliklərdəki hazır düsturlar və mühazirələr yerini real şirkətlərin, sənaye nəhənglərinin gətirdiyi konkrət problemlərin laboratoriyalarda həllinə verir. Tələbə diplom almaq üçün imtahan vermir, real bazar üçün faydalı bir məhsul və ya layihə ortaya qoyur.
İkincisi, Süni intellekt və adaptiv tədris. Süni intellekt hər bir tələbənin qavrama sürətinə və maraq dairəsinə uyğun fərdi təhsil trayektoriyası cızır. Nəzəri hissəni rəqəmsal platformalardan öyrənən tələbələr universitet auditoriyalarına yalnız müzakirə, təcrübə və şəbəkələşmə (networking) üçün gəlirlər.
Üçüncüsü, Diplomların devalvasiyası və bacarıqların önə çıxması. Böyük texnologiya şirkətləri artıq dörd illik akademik diplomlardan daha çox mikro-sertifikatlara və namizədin real portfoliosuna üstünlük verirlər. Bu da universitetləri dinamik, qısamüddətli və modullu təlim proqramları təklif etməyə məcbur edir.
Gələcəyin universiteti dərslikləri silib atan, insanı maşınların əvəz edə bilməyəcəyi yaradıcı və təcrübi bacarıqlarla təchiz edən bir “Təcrübə emalatxanası” olacaqdır. Quru nəzəriyyəyə qapanıb qalan akademik müəssisələr isə rəqəmsal əsrin dinamikasına uduzmağa məhkumdurlar.