Butanın xoşbəxtlik fəlsəfəsi

Dövlət niyə ÜDM-dən çox “xoşbəxtliyi” ölçməyə çalışır?

Faktum.az xəbər verir ki, Himalay dağlarının ətəyində yerləşən Butan Krallığı iqtisadi inkişafı Ümumi Daxili Məhsul (ÜDM) ilə deyil, Ümumi Milli Xoşbəxtlik (ÜMX) indeksi ilə ölçən dünyada yeganə dövlətdir. Bu qeyri-adi fəlsəfənin təməli 1972-ci ildə ölkənin IV Kralı Jigme Singye Wangchuck tərəfindən qoyulub. Gənc kral “Ümumi Milli Xoşbəxtlik Ümumi Daxili Məhsuldan daha vacibdir” bəyanatını verərək, sadəcə maddi zənginliyin və sürətli sənayeləşmənin cəmiyyəti rifaha aparmadığını iddia etdi.

Butan modelində xoşbəxtlik mücərrəd bir duyğu deyil, dövlətin rəsmi siyasətini müəyyən edən 4 əsas sütuna söykənir: davamlı socio-iqtisadi inkişaf, ətraf mühitin qorunması, milli mədəniyyətin muhafizəsi və yaxşı idarəetmə. 2008-ci ildə qəbul edilən ölkə Konstitusiyası ilə hüquqi baza qazanmış bu sistem 9 fərqli sahə (psixoloji rifah, səhiyyə, təhsil, vaxtın idarə edilməsi, mədəni müxtəliflik, icma həyatı, ekoloji dözümlülük və yaşayış standartları) üzrə 33 göstərici vasitəsilə mütəmadi olaraq ölçülür. Məsələn, ölkə qanunlarına görə meşə örtüyü ərazinin minimum 60 faizindən aşağı düşə bilməz, kütləvi turizm ətraf mühiti korlamasın deyə xarici turistlərdən yüksək gündəlik vergi alınır və hər bir yeni dövlət layihəsi ÜMX Komissiyası tərəfindən vətəndaşların psixi və sosial rifahına təsiri baxımından qiymətləndirildikdən sonra təsdiqlənir.

Sosialoloq Dasho Karma Ura tərəfindən tədqiq edilən Butan modeli göstərir ki, kütləvi istehlak yarışına girməyən cəmiyyətlər ekoloji balansı və sosial həmrəyliyi daha yaxşı qoruya bilirlər. BMT 2011-ci ildə Butanın təşəbbüsü ilə xoşbəxtliyi insan inkişafının əsas məqsədi kimi tanıyan qətnamə qəbul edib və 20 mart tarixini Beynəlxalq Xoşbəxtlik Günü elan edib. Müasir dünyada ÜDM artımının ekoloji böhranlara və psixoloji gərginliyə səbəb olduğu bir dövrdə, Thimphu şəhərindən idarə olunan bu kiçik krallıq bəşəriyyətə alternativ inkişaf yolu təqdim etməyə davam edir.