Absurd Teatrı Və Bekketin “Qodonu Gözləyərkən” Sınağı

Faktum.az xəbər verir ki, İkinci Dünya Müharibəsinin yaratdığı mənəvi dağıntılar və ekzistensial böhran fonunda XX əsrin ortalarında formalaşan “Absurd teatrı” (və ya Absurd dramı), insan varlığının mənasızlığını, ünsiyyətsizliyi və cavabsız qalan bəşəri sualları səhnəyə daşıyan ən təsirli ədəbi-fəlsəfi cərəyanlardan biridir. Martin Esslin tərəfindən konseptuallaşdırılan bu teatr ənənəsinin ən zirvə nöqtəsi və vizit kartı isə irlandiyalı yazıçı Samuel Bekketin (Samuel Beckett) 1952-ci ildə qələmə aldığı “Qodonu gözləyərkən” (En attendant Godot) pyesidir.

Pyesin süjeti zahirən son dərəcə sadə və hərəkətsizdir: İki kimsəsiz və avara obraz – Vladimir (Didi) və Estraqon (Gogo) – kimsəsiz bir yol kənarında, yarpaqsız tək bir ağacın altında “Qodo” adlı naməlum bir şəxsi gözləyirlər. Qodonun kim olduğu, nə zaman gələcəyi və ya ümumiyyətlə var olub-olmadığı məlum deyil. Personajlar zamanı öldürmək üçün faydasız söhbətlər edir, mübahisə edir, gütməyə çalışır, hətta intihar etməyi düşünürlər, lakin heç vaxt mühiti tərk edə bilmirlər. Hər iki pərdənin sonunda səhnəyə gələn bir kuryer uşaq “Qodonun bu gün gələ bilməyəcəyini, lakin sabah mütləq gələcəyini” bildirir. Pyes, “Gedək?” – “Gedək” deyimi ilə bitir, lakin heç biri yerindən tərpənmir.

Bekketin bu şah əsəri bəşəriyyətin ən dərin ekzistensial suallarını əks etdirir: İnsan həyatının mənası nədir? Biz nəyi və niyə gözləyirik? Qodo – Tanrıdır, ümiddir, xilaskardır, yoxsa sadəcə insanın öz boşluğunu doldurmaq üçün uydurduğu bir illüziyadır? Absurd teatrı klassik teatrın məntiqi süjet xəttini, səbəb-nəticə əlaqələrini və nizamlı dialoqlarını rədd edərək göstərir ki, insanın kainatda məna axtarışı mahiyyətcə absurd bir cəhddir. Bekket bizə xatırladır ki, insan cavabsız suallar, tənhalıq və zamanın amansız axını qarşısında öz varlığını dərk etməyə çalışan çarəsiz, lakin eyni zamanda dirəniş göstərən bir varlıqdır.