Sakit Okeanın Altında Gizlənən Sirr: Yerin 8-ci Qitəsi – Zelandiya
Faktum.az xəbər verir ki, uzun illər boyunca yer kürəsində cəmi 7 qitənin varlığı qəbul edilsə də, geoloqların və alimlərin son araşdırmaları bəşəriyyətə tamamilə yeni bir coğrafi reallığı təqdim etdi: Okeaniyanın dərinliklərində batan 8-ci qitə – Zelandiya (Zealandia). Təxminən 5 milyon kvadratkilometrlik ərazini əhatə edən bu nəhəng quru parçası, sahəsinə görə Avstraliyanın üçdə ikisi böyüklüyündədir, lakin onun 94 faizi Sakit okeanın suları altında yerləşir. Su üzərində qalan kiçik hissələri isə bu gün yaxşı tanıdığımız Yeni Zelandiya və Yeni Kaledoniya adalarından ibarətdir.
Zelandiyanın ayrı bir qitə kimi kəşf edilməsi geologiya aləmində böyük bir inqilab sayılır. İlk dəfə 1995-ci ildə amerikalı geofizik Brüs Luyendik (Bruce Luyendyk) tərəfindən “Zelandiya” adı təklif edilsə də, onun tam hüquqlu bir qitə olduğunu sübut etmək üçün alimlər 20 ildən artıq geoloji tədqiqatlar aparmalı oldular. 2017-ci ildə Qütb Və Yer Elmləri Mərkəzinin təqdim etdiyi tutarlı dəlillər Zelandiyanın sadəcə okean adaları toplusu deyil, qitə qabığına, özünəməxsus geoloji sərhədlərə və fərqli süxur tərkibinə malik müstəqil bir qitə olduğunu qəti şəkildə təsdiqlədi.
Geoloji tarixinə nəzər salsaq, Zelandiya təxminən 85 milyon il əvvəl qədim Qondvana superqitəsindən qoparaq ayrılmışdır. Təxminən 23 milyon il əvvəl isə tektonik plitələrin toqquşması və dartılması nəticəsində qitənin böyük hissəsi okean sularının altına batmışdır. Zelandiyanın kəşfi təkcə xəritələrin yenidən çəkilməsi demək deyil, həm də Sakit okeanın biomüxtəlifliyi, qədim iqlim dəyişiklikləri və sualtı təbii resursların (mineral və enerjinin) bölgüsü baxımından qlobal geo-iqtisadi əhəmiyyət kəsb edir. Yerin bu sirli 8-ci qitəsi, planetimizin hələ də kəşf edilməmiş nəhəng sirrlərə ev sahibliyi etdiyini bir daha sübut edir.