Dünyanın Ən Qısa Müharibələri: Bəzi Müharibələr Niyə Cəmi Bir Neçə Dəqiqə Çəkib?
Faktum.az xəbər verir ki, müharibələr adətən illərlə, hətta onilliklərlə davam edən, minlərlə insanın həyatına son qoyan böyük faciələr kimi yadda qalır. Lakin dənizlər və qitələr aşan hərbi münaqişələr tarixinin elə səhifələri var ki, orada döyüşlərin başlanması ilə bitməsi bir fincan çay içimlik vaxt aparıb. Güclər nisbətinin hədsiz qeyri-bərabər olması, gözlənilməz texnoloji üstünlüklər və ya sadəcə sürətli kapitulyasiyalar tarixdə cəmi bir neçə dəqiqə və ya saat davam edən qəribə müharibələrin yaranmasına səbəb olub.
Tarixin ən qısa və heyrətamiz müharibəsi 27 avqust 1896-cı ildə baş vermiş İngiltərə-Zanzibar Müharibəsidir. Cəmi 38-45 dəqiqə davam edən bu münaqişə Britaniyanın dəstəklədiyi sultanın qəfil vəfatından sonra hakimiyyətə gələn Xalid ibn Bərğəşin ingilislərin ultimatumunu rədd etməsi ilə başladı. Britaniya hərbi gəmiləri limandan birbaşa sultanın sarayını bombardman etməyə başladı. Saray artilleriyası dərhal darmadağın edildi, 500-dən çox zanzibarlı həlak oldu, Britaniya tərəfindən isə cəmi bir matros yaralandı. Sultan saraydan qaçdı, flaqman bayrağı endirildi və müharibə rekord müddətdə başa çatdı.
Oxşar şəkildə, 1969-cu ildə Mərkəzi Amerikada baş verən və tarixdə Futbol Müharibəsi kimi tanınan El Salvador və Qonduras arasındakı münaqişə cəmi 100 saat (təxminən 4 gün) sürdü. İki ölkə arasında zatən gərgin olan torpaq və miqrasiya münasibətləri 1970-ci il Dünya Çempionatının seçmə mərhələsindəki gərgin futbol matçından sonra alovlandı. Hərbi əməliyyatlar çox qısa sürsə də, hər iki tərəfdən minlərlə insanın ölümünə və iqtisadi böhrana səbəb oldu.
1985-ci ildə Qərbi Afrikada baş verən Aqlauti Müharibəsi (və ya İllik Müharibə) isə Mali və Burkina-Faso arasında cəmi 5 gün davam etdi. Mineral ehtiyatlarla zəngin olan sərhəd zolağı üstündə başlayan bu toqquşma digər Afrika dövlətlərinin və beynəlxalq təşkilatların cəld müdaxiləsi ilə sürətlə dayandırıldı.
Daha bir maraqlı nümunə isə 1929-cu ildə Buxarest və Sofiya arasında baş verən və it müharibəsi kimi tanınan Yunanıstan-Bolqarıstan sərhəd münaqişəsidir. Yunan əsgərinin itinin sərhədi keçməsi və bolqar sərhədçilər tərəfindən vurulması ilə başlayan bu toqquşma cəmi 10 gün sürdü və Millətlər Cəmiyyətinin müdaxiləsi ilə hərbi əməliyyatlar dərhal dayandırıldı.
Tarix göstərir ki, bəzi müharibələrin cəmi bir neçə dəqiqə və ya gün çəkməsinin təməl səbəbi tərəflər arasındakı hərbi-texnoloji uçurum və ya beynəlxalq güclərin prosesə anında müdaxilə etməsidir. Səbəbi neçə olursa-olsun, bu qısamüddətli toqquşmalar diplomatiyanın və hərbi balansın nə qədər həssas olduğunu bir daha sübut edir.