Məsafələri aşan sənət: “Qayaların dili” – Qobustandan Şərqi Altaya qədər petroqliflərin sirri

Faktum.az xəbər verir ki, müasir rabitə və nəqliyyat vasitələrinin olmadığı, qitələrin bir-birindən tamamilə təcrid olunduğu min illər əvvəlki dövrdə bəşəriyyət eyni “dildə” danışmağı bacarırdı.

Dünyanın fərqli bucaqlarında – Azərbaycanın Qobustan qayalıqlarında, İspaniyadakı Altamira mağarasında, Altay dağlarında və ya Mərkəzi Asiyanın ucsuz-bucaqsız çöllərində arxeoloqların aşkar etdiyi petroqliflər (qayaüstü təsvirlər) insanlığın ilk kollektiv yaddaşının ən parlaq sübutudur. Minlərlə kilometr məsafəsi olan bu coğrafiyalarda yaşayan ibtidai insanların demək olar ki, eyni simvolları, ov səhnələrini və ritual rəqslərini qayalara həkk etməsi alimlər üçün hələ də böyük bir sirr olaraq qalır.

Tarixçilər və antropoloqlar bu bənzərsiz oxşarlığı bir neçə təməl amillə izah edirlər. Birincisi, ibtidai insanın kainatı, təbiəti və öz varlığını qavrama tərzi universal idi. Həyatın davamlılığı üçün lazım olan ov, günəşə sitayiş, kollektiv müdafiə olunmaq hissi və ölüm qarşısındakı qorxu həm Qobustandakı, həm də Şərqi Altaydakı insan üçün eyni mənaya sahib idi. Məsələn, Qobustandakı məşhur “Yallı” rəqsini xatırladan əl-ələ tutmuş insan fiqurlarına və Günəş qayıqlarına dünyanın müxtəlif yerlərində rast gəlinir. Bu ritual təsvirlər sadəcə incəsənət nümunəsi deyil, həm də uğurlu ov diləmək, təbiət qüvvələri ilə ünsiyyət qurmaq və tayfanın birliyini qorumaq üçün icra edilən sehrli-dini ayinlərin vizual dili idi.

İkinci mühüm nəzəriyyə isə isveçrəli psixoloq Karl Qustav Yunqun “kollektiv şüursuzluq” və arxetiplər nəzəriyyəsinə söykənir. İnsan beyni harada yaşamasından asılı olmayaraq, oxşar təhlükə və ehtiyaclar qarşısında eyni simvolları (dairə, spiral, ovçu və heyvan fiqurları) emal edir. Qayalar ibtidai insan üçün yalnız bünövrə deyil, həm də gələcək nəsillərə mesaj ötürən “ilkin kitabxana” idi. Bu gün Qobustandan Altaya qədər uzanan bu daş ensiklopediyalar bizə xatırladır ki, texnologiyadan çox-çox əvvəl də bəşəriyyətin ruhu, qorxuları və ümidləri vahid bir kökdən qidalanırdı.