Təbiətin Sehrli Palitrası: Dünyanın Rəngi Dəyişən Gölləri Və Onların Sirri
Mavi və ya yaşıl sulara öyrəşdiyimiz göllər bəzən təbiətin ən gözlənilməz ssenariləri ilə qarşımıza çıxır. Dünyanın müxtəlif guşələrində mövsümdən, temperaturdan, günəş işığından və ya tərkibindəki mikroorqanizmlərdən asılı olaraq rəngini qırmızıya, çəhrayıya, zümrüd yaşılına və ya qızılıya dəyişən heyrətamiz göllər mövcuddur. İlk baxışda sehrli və ya süni təsir bağışlayan bu mənzərələrin arxasında əslində dərin geoloji, kimyəvi və bioloji proseslər dayanır.
Avstraliyadakı Hillier və Hutt Lagoon göllərinin suları ilboyu parlaq çəhrayı və qırmızımtıl rəngdə olur. Bunun əsas səbəbi suda yüksək duzluluq şəraitində yaşayan Dunaliella salina mikroyosunları və Haloperator bakteriyalarıdır. Bu mikroorqanizmlər özlərini günəşin ultrabənövşəyi şüalarından qorumaq üçün böyük miqdarda β-karotin piqmenti ifraz edərək suyu çəhrayıya boyayır. İndoneziyanın Flores adasında yerləşən Kelimutu vulkanik gölləri isə kraterdə yan-yana yerləşməsinə baxmayaraq, rəngini müstəqil şəkildə dəyişir – bir göl mavi-yaşıl, digəri qırmızı-qəhvəyi, üçüncüsü isə qara və ya tünd yaşıl olur. Buradakı dəmir, kükürd və manqan minerallarının vulkanik qazlarla reaksiyaya girməsi və oksidləşmə dərəcəsi bu fantastik rəng dəyişimini yaradır.
Boliviyadakı Laguna Colorada gölünün al-qırmızı suları tərkibindəki alqlar, mineral çöküntülər və səthdəki bəyaz boraks adacıqları ilə Nağılvari bir təzad yaradır. Kanadadakı Spotted Lake (Xiluk) gölündə yayda su buxarlandıqca tərkibindəki natrium, maqnezium və kalsium sulfat mineralları səthdə yüzlərlə müxtəlif ölçülü, sarı, yaşıl və göy rəngli “xallar” əmələ gətirir. Xorvatiyadakı Plitvitse gölləri isə günəş şüalarının bucağından və kalsium karbonat miqdarından asılı olaraq gün ərzində firuzəyi, zümrüd yaşılı və ya tünd göy rəngə bürünür.
Ümumilikdə göllərin rəng dəyişməsi üç əsas faktorla bağlıdır: bioloji faktorda yosun və bakteriyaların ifraz etdiyi piqmentlər, kimyəvi faktorda suda həll olunmuş mineralların oksigenlə təmasda oksidləşməsi və fiziki faktorda suda asılı qalan incə mineral zərrəciklərinin günəş işığını fərqli bucaq altında sındırması. Təbiətin bu rəngarəng fırça zərbələri bəşəriyyətə coğrafiyanın və kimyanın nə qədər valehedici bir incəsənət əsəri ola biləcəyini göstərir.