İnsanlar niyə şayiələrə həqiqətdən daha tez inanırlar?

Faktum.az xəbər verir ki, istər qədim dövrlərdə, istərsə də sosial medianın hökm sürdüyü rəqəmsal əsrdə şayiələr və dezinformasiya həqiqətdən dəfələrlə sürətlə yayılır və insanlarda daha dərin inam yaradır. Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) apardığı genişmiqyaslı araşdırmaya görə, yalan xəbərlərin və şayiələrin insanlar arasında yayılma ehtimalı doğru xəbərlərdən 70% daha yüksəkdir.

Neyrobioloqlar və psixoloqlar bu fenomenin arxasında insan beyninin təkamül prosesində qazandığı müdafiə mexanizmlərinin və koqnitiv qüsurların dayandığını bildirirlər. Bu vəziyyətin təməlində ilk növbədə emosional yük və yenilik effekti durur; şayiələr adətən təcili, qorxulu və ya qalmaqallı məzmun daşıdığı üçün beynimizin emosional mərkəzi olan amiqdala dərhal aktivləşir və məntiqi analiz hissəsini kölgədə qoyur. Eyni zamanda təkamül baxımından formalaşan mənfi məlumat meyilliliyi (Negativity Bias) ibtidai dövrdən bəri təhlükə xəbərdarlıqlarına inanmağı həyatda qalma şərti kimi kodlaşdırdığından, beynimiz təhlükə ehtiva edən şayiələri yoxlamadan doğru kimi qəbul edir.

İnsanların öz formalaşmış inanc və qərəzlərinə uyğun gələn şayiələri sorğulamadan qəbul etməsi – təsdiqləmə qərəzi (Confirmation Bias) və böhran dövrlərində xaosu nizama salmaq üçün təcili sadə cavablar axtarmaq ehtiyacı da bu prosesi sürətləndirir. Nəhayət, şayiəni ilk bilib paylaşan şəxsin sosial qrupda “vacib məlumata sahip fərd” statusu qazanmaq şüuraltı istəyi dezinformasiya çarxını daha da fırladır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, rəqəmsal informasiya kirliliyinin tüğyan etdiyi müasir dövrdə şayiələrin təsirinə düşməməyin yeganə yolu tənqidi düşüncəni saxlamaq, emosional başlıqlara dərhal reaksiya verməmək və hər bir xəbəri yalnız etibarlı, rəsmi mənbələrdən dəqiqləşdirməkdir.