Təbiətin ən dözümlü canlısı: Tardiqradlar

Kosmosun vakuumunda və radiasiyada sağ qalan “su ayıları”

Faktum.az xəbər verir ki, kainatın ən qəddar və yaşayış üçün əlverişsiz mühitləri — dondurucu soyuq, qovurucu isti, oksigensiz kosmos vakuumu və insanı anında öldürə biləcək radiasiya səviyyələri — bəzi canlılar üçün sadəcə bir sınaq meydanıdır. Bu canlıların başında, mikroskopik ölçülərinə (orta hesabla 0.5 mm) baxmayaraq, elmdə “Tardiqrad” (Tardigrada) və ya xalq arasında “su ayısı” (water bear) kimi tanınan səkkizayaqlı onurğasızlar gəlir. Su ayıları təbiətin ən ekstremal sağqalma ustalarıdır.

Onların bu qeyri-adi dözümlülüyünün sirri “kriptobioz” (cryptobiosis) adlanan xüsusi bir bioloji vəziyyətdə gizlənib. Ətraf mühit şəraiti pisləşdikdə, su ayısı bədənindəki suyun 97%-dən çoxunu itirərək tamamilə quruyur, başını və ayaqlarını içəri çəkir və “tun” adlanan dumanlıq halına keçir. Bu vəziyyətdə onların maddələr mübadiləsi (metabolizm) demək olar ki, dayanır (normadan 10.000 dəfə yavaşlayır) və onlar əbədi yuxuya gedirlər.

Alimlər laboratoriya şəraitində su ayılarının -272°C (mütləq sıfıra yaxın) dondurucu soyuqda, +151°C qovurucu istidə, okeanların ən dərin nöqtələrindəki təzyiqdən (təxminən 6000 atmosfer) yüzlərlə dəfə yüksək təzyiqdə və hətta insan üçün ölümcül dozadan 1000 dəfə çox rentgen şüalanmasında sağ qaldıqlarını subut ediblər. Ən heyrətamizi isə 2007-ci ildə baş verib: Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) FOTON-M3 missiyası çərçivəsində su ayıları “tun” vəziyyətində birbaşa kosmosun açıq vakuumuna və günəş radiasiyasına məruz qoyulub. 10 gündən sonra Yerə qaytarılan bu kiçik canlılar suya toxunan kimi “dirilərək” normal həyatlarına və hətta çoxalmağa davam ediblər. Təbiətin bu dözümlülük möcüzəsi, həyatın kainatda necə yayıla biləcəyi (panspermiya nəzəriyyəsi) və gələcəkdə kosmik səyahətlər zamanı insan hüceyrələrinin radiasiyadan qorunması üçün elmi araşdırmaların ən mühüm obyektinə çevrilib.