Yerin altında unudulmuş xəzinələr
Niyə dünya üzrə çıxarılan qızılın 20%-i sadəcə mərkəzi bankların zirzəmilərində hərəkətsiz yatır?
Faktum.az xəbər verir ki, minlərlə il boyunca yerin dərinliklərindən böyük əzab-əziyyət və astronomik xərclərlə çıxarılan qızıl, emal edildikdən sonra yenidən yerin altına — bu dəfə mərkəzi bankların yüksək təhlükəsizlikli zirehli zirzəmilərinə gömülür. Bütöv bəşəriyyət tarixində hasil edilən təxminən 200 min tondan çox qızılın 20%-dən artığı (təxminən 36 min ton) dövlətlərin mərkəzi banklarının ehtiyatlarında hərəkətsiz şəkildə saxlanılır. Nə dividend gətirən, nə də faiz qazandıran bu tonlarla sarı metalın zirzəmilərdə toxunulmaz olaraq yatmasının arxasında qlobal maliyyə sisteminin ən strateji sütunları dayanır.
Bu fenomenin birinci və ən böyük səbəbi qızılın qlobal iqtisadiyyatda “son sığınacaq” (safe haven) və təminat vasitəsi olmasıdır. Kağız valyutalar (dollar, avro və s.) dövlətlərin siyasi iradəsindən, inflyasiyadan və iqtisadi böhranlardan birbaşa təsirləndiyi halda, qızılın özünəməxsus daxili dəyəri var və o, heç bir hökumətin öhdəliyindən və ya müflisləşməsindən asılı deyil. Müharibələr, qlobal böhranlar və ya hiperinflyasiya zamanı kağız pullar dəyərini itirəndə qızıl dövlətin maliyyə dözümlülüyünü saxlayan əsas qalxana çevrilir. İkinci mühüm amil fiat valyutalara inamın sarsılmasıdır. Mərkəzi banklar xüsusilə son illərdə geostrateji gərginliklər və sanksiya risklərinə qarşı öz valyuta ehtiyatlarını diversifikasiya etmək (çeşidləndirmək) üçün qızıl alışını kəskin artırıblar.
Qızılın bank zirzəmilərində “yatması” görünüşdə fəaliyyətsizlik kimi gəlsə də, əslində o, ölkənin beynəlxalq kredit reytinqini, valyuta sabitliyini və ticari etibarlılığını təmin edən görünməz bir mühərrik rolunu oynayır. Bir dövlətin ehtiyatında nə qədər çox qızıl varsa, onun beynəlxalq bazarlardan borclanma imkanı və milli valyutasına olan xarici etimad bir o qədər yüksək olur. Məhz buna görə də bəşəriyyət minillərdir ki, torpağın altından böyük zəhmətlə çıxardığı bu qiymətli metalı, iqtisadi təhlükəsizliyinin təminatı kimi yenidən dəmir qıfıllar arxasında, yerin altında qoruyub saxlayır.