Pleistosen Nəhənglərinin Sonu
Mamontların Və Pleistosen Meqafaunasının Nəsilsizləşmə Səbəbləri
Buzlaşma dövrünün (Pleistosen epoxası) ən əzəmətli simvollarından olan tüklü mamontlar, xəncərd dişli pişikləri, nəhəng marallar və mamontkimilər fəsiləsinə aid olan digər iri məməlilər (meqafauna), min illər boyunca Avrasiya və Şimali Amerikanın soyuq çöllərində hökmranlıq etmişdir.
Faktum.az xəbər verir ki, təxminən 11 700 il əvvəl Son Pleistosen dönəminin bitməsi ilə bu nəhəng canlıların kütləvi şəkildə yer üzündən silinməsi, paleontologiya və evolyusiya biologiyasının ən çox müzakirə olunan tapmacalarından biridir.
Alimlər meqafaunanın nəsilsizləşməsini əsasən iki ana amilin və onların birgə mürəkkəb qarşılıqlı təsirinin nəticəsi kimi qiymətləndirirlər: iqlim dəyişikliyi və insan faktoru (aşırı ovlanma).
Buzlaşma dövrünün sonuna doğru (Holosen epoxasının başlanğıcı) qlobal temperaturun yüksəlməsi ilə “mamont çölləri” adlandırılan quru, otlaq ekosistemləri sıradan çıxdı. Buzlaqların əriməsi rütubəti artırdı, açıq otlaqlar bataklıqlara, iynəyarpaqlı meşələrə və tundraya çevrildi. İri bədən ölçülərinə görə hər gün yüzlərlə kiloqram otlu bitki ilə qidalanmalı olan mamontlar və digər otedənlər üçün qida bazası kəskin şəkildə daraldı, yaşayış mühitləri parçalandı.
Eyni dövrdə müasir insanların (Homo sapiens) Şimal yarıımkürəsinin dərinliklərinə doğru miqrasiyası və təkmilləşdirilmiş ov silahları (məsələn, nizəatanlar və daş ucluqlu mürəkkəb nizələr) ikinci böyük zərbəni vurdu. “Aşırı ovlanma hərəkəti” (Overkill hypothesis) nəzəriyyəsinə görə, populyasiyaları onsuz da iqlim stresi səbəbindən azalan və çoxalma tsikli çox ləng olan bu nəhəng canlılar, insanların sistemli ovlanması qarşısında bərpa oluna bilmədilər.
Wrangel adası kimi təcrid olunmuş bölgələrdə kiçik mamont qrupları təxminən 4 000 il əvvələ – Misir piramidalarının tikildiyi dövrə qədər yaşaya bilsələr də, genetik müxtəlifliyin itirilməsi və təcrid olunma onların da sonunu gətirdi. Pleistosen nəhənglərinin yox olması, cəmiyyətlərin və iqlimin ekosistemlər üzərindəki dağıdıcı təsirinin tarixdəki en bariz nümunəsidir.