Böyük Qadağanın Gözlənilməz Nəticələri
Prohibisiya Dövrü Və Al Kaponenin Yüksəlişi
ABŞ Konstitusiyasına edilən 18-ci Düzəlişin (Volsted Aktı) 1920-ci ildə qüvvəyə minməsi ilə ölkə miqyasında spirtli içkilərin istehsalı, satışı və daşınması rəsmən qadağan edildi. Dini və əxlaqi qrupların təzyiqi ilə qəbul edilən bu qərarın əsas məqsədi cəmiyyətdə cinayətkarlığı azaltmaq, ailə büdcəsini qorumaq və mənəvi sağlamlığı bərpa etmək idi. Lakin Faktum.az xəbər verir ki, 1920–1933-cü illəri əhatə edən bu Prohibisiya (Qadağa) dövrü əks effekt verərək ABŞ tarixinin en böyük sosial-iqtisadi böhranlarından birinə və mütəşəkkil cinayətkarlığın görünməmiş yüksəlişinə səbəb oldu.
Spirtli içkilərə olan tələbat qadağaya baxmayaraq azalmadı; əksinə, bu tələbat tamamilə qeyri-qanuni “qara bazar”a keçdi. Qanunsuz spirtli içki istehsalı (bootlegging) və gizli fəaliyyət göstərən barlar (speakeasy) fantastik gəlir mənbəyinə çevrildi. Məhz bu mərhələdə səhnəyə çıxan və Çikaqo şəhərini öz təsir dairəsinə alan Al Kapone (Al Capone) kimi kriminal fiqurlar qadağanın yaratdığı iqtisadi boşluqdan məharətlə istifadə etdilər. Kapone sindikatlaşdırılmış cinayət şəbəkəsi quraraq qumar, fahişəlik və qanunsuz içki ticarətindən illik on milyonlarla dollar gəlir əldə etdi, polis və siyasətçiləri rüşvətlə öz tərəfinə çəkərək faktiki olaraq paralel idarəetmə strukturu formalaşdırdı.
Prohibisiya dövrünün sosial-iqtisadi fəsadları olduqca ağır oldu. Dövlət spirtli içkilərdən toplayacağı yüz milyonlarla dollarlıq vergi gəlirindən məhrum oldu, hüquq-mühafizə orqanlarının saxlanılması xərcləri isə kəskin artdı. Ən dəhşətlisi, rəqib dəstələr arasında ərazi və bazar uğrunda qanlı müharibələr baş qaldırdı; 1929-cu ildə Al Kaponenin adamları tərəfindən törədilən “Müqəddəs Valentin Günü Qətliamı” kimi hadisələr dövlətin asayişi qoruya bilmədiyini nümayiş etdirdi. Nəhayət, 1933-cü ildə Böyük Depressiya şəraitində iqtisadiyyatı canlandırmaq və vergi gəlirlərini bərpa etmək məqsədilə 21-ci Düzəliş qəbul edildi və 18-ci Düzəliş ləğv olundu. Prohibisiya dərsi göstərdi ki, cəmiyyətin təbii tələbatlarını sərt qadağalarla tənzimləmək cəhdi yalnız leqal bazarı məhv edərək kölgə iqtisadiyyatını və mafiyanı gücləndirir.