Niyə demək olar ki, bütün mədəniyyətlərdə “Əjdaha” mifologiyası var?

Faktum.az xəbər verir ki, bir-biri ilə heç bir əlaqəsi olmayan, okeanlarla ayrılmış müxtəlif qədim sivilizasiyaların – Çindən Avropaya, Mayalardan Yaxın Şərqə qədər – miflərində eyni varlığın, yəni əjdahanın yer alması bəşər tarixinin ən maraqlı antropoloji tapmacalarından biridir. Elm adamları və mitoloqlar bu universal fenomenin arxasında həm biologiya, həm arxeologiya, həm də psixoloji amillərin dayandığını bildirirlər.

Ən güclü nəzəriyyələrdən biri “İbtidai Qorxular” və ya “Yırtıcı Kompleksi” adlanır. Antropoloq Devid Consun (David E. Jones) fikrincə, əjdaha obrazı insan əcdadlarının ən çox qorxduğu üç əsas yırtıcının – ilan (sürünən), qartal/qif (yırtıcı quş) və böyük pişikkimilərin (şir, pələng) fiziki xüsusiyyətlərinin birləşməsindən yaranmışdır. İnsanın genetik yaddaşında olan bu instinktiv qorxular birləşərək ağzından od püskürən, qanadlı, pulcuqlu və pəncəli vahiməli bir varlıq obrazını formalaşdırmışdır.

İkinci vacib faktor isə qədim insanların tapdıqları алып dinozavr və nəhəng məməli qalıqlarıdır (fossil). Elm və paleontologiyanın olmadığı dövrlərdə yerin altından çıxan nəhəng kəllə sümüklərini, kəsici dişləri və böyük skeletləri görən qədim insanlar bu qalıqların torpaq altında yaşayan və ya göydən düşən əjdahalara aid olduğuna inanmışlar. Məsələn, Qədim Çində tapılan dinozavr sümükləri əsrlər boyu “əjdaha sümüyü” adı ilə apteklərdə müalicəvi dərman kimi satılmışdır.

Maraqlıdır ki, bu varlığa verilən mənalar mədəniyyətlərə görə fərqlənir. Qərb (Avropa) mifologiyasında əjdaha adətən qaranlığı, xaosu, xəsisliyi və mağarada qızıl qoruyan şər qüvvəni simvolizə edir və qəhrəman tərəfindən öldürülməlidir. Şərq (Asiya) mədəniyyətində isə əjdaha tam əksinə – müdrikliyin, bərəkətin, suyun və imperator hakimiyyətinin müqəddəs rəmzi hesab olunur. Müxtəlif formalaşma səbəblərinə baxmayaraq, əjdaha bəşəriyyətin təbiət qüvvələrinə və naməlumluğa qarşı hiss etdiyi ortaq təxəyyülün təzahürüdür.