Hollandiya Sindromu İqtisadiyyatı Necə Zəiflədir?

Faktum.az xəbər verir ki, iqtisadiyyat elmində xammal və təbii resurs zənginliyinin gözlənilmədən ölkənin digər istehsal sahələrini sıradan çıxarması fenomeni “Hollandiya sindromu” (Dutch Disease) adlanır. İlk dəfə 1977-ci ildə “The Economist” jurnalı tərəfindən irəli sürülən bu termin, Niderlandın 1959-cu ildə Şimal dənizində iri təbii qaz yataqları kəşf etməsindən sonra ölkə iqtisadiyyatında yaranan struktur kəsirini və mənfi təsirləri ifadə etmək üçün işlədilmişdir.

Sindromun mexanizmi sadə, lakin dağıdıcı bir zəncirvari reaksiya üzərində qurulub. Ölkəyə kütləvi neft, qaz və ya mineral resurs ixracından böyük valyuta axını daxil olduqda, milli valyuta kəskin şəkildə dəyər qazanır. Bahalaşan milli valyuta ölkənin qeyri-resurs sektorlarının – xüsusilə emal sənayesi və kənd təsərrüfatının ixracat qabiliyyətini zəiflədir. Yerli məhsullar xarici bazarlarda baha başa gəldiyi üçün rəqabət gücünü itirir, eyni zamanda ölkə daxilində ucuz xarici import malları yerli istehsalçıları bazardan sıxışdırıb çıxarır. İqtisadi resurslar, kapital və işçi qüvvəsi kütləvi şəkildə qeyri-resurs sahələrindən yalnız xammal sektoruna və xidmət sahələrinə axır.

Nəticədə, təbii resurs qiymətləri qlobal bazarlarda kəskin düşdükdə və ya resurslar tükəndikdə, digər istehsal sahələri məhv olmuş ölkə ağır iqtisadi böhran, yüksək inflyasiya və işsizliklə üz-üzə qalır. Niderland, Venesuela və bir çox neftlə zəngin dövlətlərin təcrübəsi göstərir ki, “təbiət lənəti”nə çevrilə biləcək bu sindromdan qorunmağın yeganə yolu neft və qaz gəlirlərini Suveren Neft Fondları vasitəsilə toplamaq, qeyri-neft sektorunu şaxələndirmək və xammal gəlirlərini birbaşa daxili bazara yönəltməkdən çəkinməkdir.