Ədirnə sülh müqaviləsi (1829)

Rusiya-Osmanlı müharibəsinin yekunları və Cənubi Qafqazda yeni geopolitik reallıqlar

Faktum.az xəbər verir ki, 1829-cu il sentyabrın 14-də 1828–1829-cu illər Rusiya-Osmanlı müharibəsinə rəsmən son qoyan tarixi Ədirnə sülh müqaviləsi imzalanmışdır. Rus qoşunlarının Balkanlarda Ədirnəyə, Cənubi Qafqazda isə Ərzuruma qədər irəliləməsindən sonra Osmanlı imperiyası ağır şərtlərlə sülh masasına oturmaq məcburiyyətində qalmışdır. Bu müqavilə Yaxın Şərq, Balkanlar və Cənubi Qafqazın hərbi-siyasi xəritəsini köklü şəkildə dəyişdirən mühüm beynəlxalq sənəd olmuşdur.

Ədirnə müqaviləsinin şərtlərinə əsasən, Osmanlı imperiyası Qara dənizin şərq sahillərini, Kubandan Batumiyadək olan əraziləri, eləcə də Axıska və Axalkalaki paşalıqlarını Rusiya imperiyasının nəzarətinə vermişdir. Bununla da Rusiya Cənubi Qafqazda, xüsusən Gürcüstan və Qara dəniz sahillərində öz mövqelərini tam möhkəmləndirmişdir. Eyni zamanda müqavilə Dunay knyazlıqlarının (Moldova və Valaxiya) muxtariyyətini genişləndirmiş, Yunanıstana müstəqillik veriliməsini (1830-cu ildə rəsmiləşdi) və Serbiyanın muxtar statusunun tanınmasını Osmanlı tərəfinə məcburi öhdəlik kimi qəbul etdirmişdir.

Müqavilənin digər strateji bəndi Qara dəniz boğazlarının (Bosfor və Dardanel) Rusiya və digər xarici dövlətlərin ticarət gəmiləri üçün açıq elan edilməsi idi. Bu addım Rusiyanın cənub dənizlərindəki ticarət və dəniz gücünü kəskin artırdı. Ədirnə sülh müqaviləsi Osmanlı imperiyasının “Şərq məsələsi” çərçivəsində zəifləməsini sürətləndirdi və XIX əsrdə regionda Rusiya imperiyasının geostrateji hegemonluğunun bərqərar olunmasında həlledici rol oynadı.