Aşiq olan beynin kimyası: Sevgi nəfsani asılılıqdır, yoxsa təkamül mexanizmi?

Faktum.az xəbər verir ki, insanlığın əsrlər boyu poetik və fəlsəfi anlayış kimi qiymətləndirdiyi romantik sevgi müasir neyrobiologiya və biokimya elminin əsas tədqiqat obyektlərindən birinə çevrilmişdir. Beynin funksional maqnit-rezonans tomoqrafiyası (fMRT) və hormonal analizlər vasitəsilə aparılan araşdırmalar göstərir ki, aşiq olmaq prosesi mürəkkəb neyrokimyəvi reaksiyalar zəncirindən ibarətdir. Elmi ictimaiyyəti düşündürən əsas sual isə sevgini beynin maddə asılılığına bənzər reaksiya verməsi, yaxud növün davamlılığını təmin edən təkamül mexanizmi kimi qiymətləndirilməsidir.

Aşiq olma mərhələsində beynin “mükafatlandırma sistemi” və xüsusən ventral teqmental sahə kəskin aktivləşir. Bu zaman ifraz olunan dofamin hormonu insanda yüksək eyforiya, motivasiya və həmin şəxsə qarşı güclü fokuslanma yaradır. Maraqlıdır ki, bu neyrokimyəvi mənzərə kimyəvi maddə asılılığından əziyyət çəkən şəxslərin beynində baş verən proseslərlə demək olar ki, eynidir. Eyni zamanda, aşiq olan şəxslərdə serotonin hormonunun səviyyəsinin aşağı düşməsi müşahid olunur ki, bu da obsessiv-kompulsiv pozuntusu olan xəstələrin kimyəvi göstəriciləri ilə üst-üstə düşür; nəticədə insan günün böyük hissəsində diqqətini yalnız sevdiyi şəxsə cəmləyir.

Təkamül biologiyası baxımından isə sevgini yalnız eyforik asılılıq kimi izah etmək kifayət etmir. İlk ehtiras mərhələsindən sonra dövrəyə girən oksitosin və vasopressin hormonları iki fərd arasında uzunmüddətli mənəvi bağlılıq, etibar və təhlükəsizlik hissini formalaşdırır. Təkamül nəzəriyyəsinə görə, bu hormonal mexanizm valideynlərin birgə qalaraq uzun müddət qulluğa ehtiyacı olan körpəni böyütməsini və beləliklə, insan növünün genetik davamlılığını təmin edir. Neyrobioloji faktlar sübut edir ki, sevgi həm psixoloji bağlılıq yaradan neyron aktivliyi, həm də bəşəriyyətin yaşaması üçün proqramlaşdırılmış ən təsirli biologiya mexanizmidir.