Balkanlarda qəhvə niyə sadəcə içki deyil, həyat tərzidir?
Faktum.az xəbər verir ki, Balkan yarımadasında yerləşən Bosniya və Herseqovina, Serbiya, Yunanıstan və Xorvatiya kimi ölkələrdə qəhvə mütəmadi olaraq qəbul edilən adi bir içki deyil, insanları birləşdirən dərin sosial ritual və mədəniyyətin əsas sütunudur. Regionda Kafa, Kava və ya Kahva adlandırılan bu ənənə günün ritmini müəyyən edir və yerli əhalinin sosial münasibətlərini formalaşdırır. Tələsik içilən Qərb espresso mədəniyyətindən fərqli olaraq, Balkanlarda qəhvə içmək saatlarla davam edən, tələsmədən həyatın dadını çıxarmaq və həmsöhbəti dinləmək anlamına gəlir.
Bu özünəməxsus mədəniyyətin kökləri Osmanlı İmperiyasının regiondakı əsrlər boyu sürən hakimiyyəti dövrünə dayanır. Xüsusilə Sarayevo və Belqrad kimi şəhərlərdə mis cəzvələrdə (Džezva) yavaş odda bişirilən və kiçik fincanlarda (Fildžan) təqdim olunan qəhvə, zamanla yerli adət-ənənələrlə yoğrularaq unikal forma almışdır. Bosniyada bu proses Ajfiyetsiz (dostluq və dinclik) adlanan xüsusi fəlsəfəyə söykənir; burada qəhvənin yanında təqdim olunan bir tikə rahat-lokum və bir stəkan soyuq su masadakı söhbətin uzun olacağının rəmzidir. Regionda “qəhvəyə dəvət etmək” sadəcə görüşmək deyil, qarşıdakı insana vaxt ayırmaq, dərdi və şadlığı bölüşmək, bir növdə pulsuz psixoloji terapiya seansı keçirmək deməkdir.
Mədəniyyətşünas Amra Čusto tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Balkanlarda qəhvə həm də ailədaxili və icmalararası münasibətlərdə mühüm elçilik rolunu oynayır. Məsələn, ənənəvi Balkan evlərində qonağa təqdim olunan qəhvənin şirinliyi və ya acılığı gözəgörünməz mesajlar ötürür; şirin qəhvə xoşgəldin və hörmət əlaməti sayıldığı halda, bəzi kənd bölgələrində qonaqlığın sonuna yaxın təqdim edilən “yolasalma qəhvəsi” (Sikter-kafa) artıq ayrılmaq vaxtının gəldiyini nəzakətlə bildirir. Müasir qloballaşma dövründə belə Balkan insanı üçün qəhvəxanalar (Kafana) siyasi debatların aparıldığı, biznes razılaşmalarının əldə edildiyi və dostluqların möhkəmləndiyi ən vacib ictimai məkan olaraq qalmaqdadır.