Papua-Yeni Qvineyada yüzlərlə dil necə yanaşı yaşaya bilir?

Faktum.az xəbər verir ki, Sakit okeanın cənub-qərbində yerləşən Papua-Yeni Qvineya cəmi 9 milyondan çox əhalisi olmasına baxmayaraq, 840-dan çox canlı dili ilə dünyada linvistik müxtəlifliyin mərkəzi hesab olunur. Planetimizdəki bütün dillərin təxminən 12 faizinin cəmləşdiyi bu adada müxtəlif tayfaların öz dillərini min illər boyunca qoruyub saxlaya bilməsi həm coğrafi isolyasiya, həm də unikal sosial-mədəni ənənələrlə bağlıdır.

Bu dil zənginliyinin əsas səbəblərindən biri adanın keçilməz dağ silsilələri, sıx yağış meşələri və dərin dərələrdən ibarət coğrafi relyefidir. Əsrlər boyu qonşu vadi və ya dağ ətəyində yaşayan tayfalar bir-birindən fiziki olaraq ayrılmış və bu təcrid olunma şəraiti hər bir icmanın öz müstəqil dilini inkişaf etdirməsinə şərait yaratmışdır. Lakin fiziki maneələrlə yanaşı, yerli cəmiyyətlərin sosial quruluşu da mühüm rol oynayır. Papua-Yeni Qvineya mədəniyyətində dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, tayfanın kimliyi, torpaq mülkiyyəti hüququ və əcdadların irsi kimi qəbul edilir. Hətta kiçik bir kənd belə öz dilini qonşu kəndin təsirindən qorumağı özünəməxsusluq və qürur məsələsi sayır. Buna baxmayaraq, tayfalararası ticarət və nikahlar zamanı yaranan ünsiyyət ehtiyacı ölkədə unikal “çoxdillilik” ənənəsi formalaşdırıb; yerli sakinlər adətən öz ana dili ilə yanaşı, qonşu tayfaların dillərini və ortaq ünsiyyət vasitəsi olan Tok Pisin dilini mükəmməl bilirlər.

Linvist alim William Foley öz tədqiqatlarında qeyd edir ki, Papua-Yeni Qvineyada dil müxtəlifliyi həm də hegemon dövlət strukturunun olmaması sayəsində qorunub saxlanılmışdır. Port Morsbi şəhərindən idarə olunan müasir dövlət modelinə qədər adada heç bir mərkəzləşdirilmiş imperiya digər tayfalara tək bir dili məcburi qəbul etdirməyib. Bu gün qloballaşma və şəhərləşmə bəzi kiçik dillərin yoxolma təhlükəsini yaratsa da, Papua-Yeni Qvineya insan dilinin müxtəlifliyi və fərqliliklər içində dinc yanaşı yaşamağın canlı nümunəsi olaraq qalır.