Yaxınların Özgələşməsi
Kapar Sindromu Və Psixikanın Ən Qəribə İllüziyası
Neyropsixiatriyanın ən nadir və mürəkkəb pozuntularından biri olan Kapar sindromu (Capgras delusion), xəstənin öz həyat yoldaşı, valideynləri, uşaqları və ya digər yaxın insanlarının tamamilə eyni görünüşdə olan saxta bənzərlərlə – yəni “vampir”, “klon” və ya “saxtakar” (impostor) iddia edilən şəxslərlə əvəzləndiyinə qətiyyətlə inanması ilə xarakterizə olunur.
Faktum.az xəbər verir ki, ilk dəfə 1923-cü ildə fransız psixiatrı Jozef Kapar (Joseph Capgras) tərəfindən təsvir edilən bu pozuntu, neyrologiya və psixologiyanın kəsişməsində insan şüurunun necə işlədiyinə dair mühüm cavablar ortaya qoyur.
Sindromdan əziyyət çəkən şəxs qarşısındakı doğmasının üzünü vizual olaraq dəqiq tanıyır, lakin bu tanıma prosesi emosional reaksiya ilə tamamlanmır. Beynin normal fəaliyyətində görünüşü tanıyan vizual qabıq (visual cortex) ilə hissləri emal edən amigdala (amygdala) arasında sıx əlaqə olur. Yəni biz yaxın insanı görəndə beynimiz yalnız onun simasını dərk etmir, eyni zamanda daxili emosional bir rahatlıq və ya istilik hissi istehsal edir. Kapar sindromunda müəyyən travmalar, insult, şizofreniya və ya Altsheymer kimi neyrodegenerativ xəstəliklər nəticəsində bu iki mərkəz arasındakı neyron bağı qopur.
Nəticədə pasiyent vizual olaraq öz həyat yoldaşını görür, lakin ona qarşı heç bir daxili emosional bağlılıq hiss etmir. Beyin bu uyğunsuzluğu və daxili ziddiyyəti mətiqləşdirmək üçün dəhşətli bir səhv nəticə çıxarır: “Bu şəxs vizual olaraq mənim həyat yoldaşıma bənzəyir, lakin mən onun həyat yoldaşım olduğunu hiss etmirəm; deməli, bu şəxs onun görünüşünü almış saxtakardır”. Maraqlıdır ki, bu xəstələr yaxınlarının səsini telefonda eşidəndə eşitmə kanalı amigdalaya fərqli neyron yolu ilə qoşulduğu üçün onları dərhal tanıyır və heç bir şübhə duymurlar; lakin şəxsi üzbəüz görən kimi sayıqlama yenidən başlanır. Kapar sindromu, insanın identiklik və aidiyyat hissinin yalnız vizual informasiyadan ibarət olmadığını, emosiyaların idrak sistemində necə həlledici rol oynadığını göstərən ən bariz nümunədir.