Dünyada nəzərdən qorunma inancları

“Nəzər muncuğu” və digər qədim amuletlərin mənşəyi

Faktum.az xəbər verir ki, qısqanclıq, paxıllıq və ya bəd nəzərin insana, mülkə və ya sağlamlığa zərər vurması inancı demək olar ki, bütün sivilizasiyaların folklorunda mövcuddur. İnsanlığın bu ibtidai qorxusu əsrlər boyu mənfi enerjini zərərsizləşdirmək üçün müxtəlif qoruyucu simvolların – amulet və talismanların yaranmasına gətirib çıxarmışdır.

Ən geniş yayılmış nəzər rəmzlərindən biri olan göy rəngli “Nəzər Muncuğu”nun (Nazar Boncuğu) tarixi Qədim Mesopotamiya, Misir və Aralıq dənizi hövzəsinə dayanır. Qədim misirlilər göy və mavi rənglərin səmanı və ilahi müdafiəni simvolizə etdiyinə, eyni zamanda bəd nəzəri özünə çəkərək qırdığına inanurdular. Muncuğun mərkəzindəki göz simvolı isə “gözə gözlə cavab vermək” və mənfi baxışı gəldiyi yerə qaytarmaq prinsipinə söykənir. Şüşə sənətinin inkişafı ilə Finikiyalılar və sonradan Osmanlı dövründə formalaşan bu mavi gözlü şüşələr günümüzədək Şərqi Aralıq dənizi və Yaxın Şərq mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Oxşar şəkildə geniş yayılan digər güclü simvol “Xamsa” və ya “Fatimənin əli” (Məryəmin əli) amuletidir. Açıq ayas formasında olan bu simvol həm İslam, həm də Yəhudi ənənələrində bərəkət, güc və qorunma anlamı daşıyır. Qədim Karfagen və Mesopotamiyada da izlərinə rast gəlinən bu ritual əl simvolu mənfi enerjini durdurmaq və şər qüvvələrə “dayan” demək mənasını verir.

Mədəniyyətlər dəyişdikcə amuletlərin forması da dəyişir. Məsələn, İtaliyada və Cənubi Avropada nəzərdən qorunmaq üçün “Corno Portafortuna” adlanan qırmızı buynuz/bibər formasında talismanlar taxılır. Hindistanda və Cənubi Asiyada isə körpələrin üzünə və ya evlərin girəcəyinə qara nöqtələr vurulur ki, mükəmməllik pozulsun və nazar diqqətini çəkməsin. Bütün bu müxtəlif obyektlərin arxasında dayanan tək fəlsəfə var: insan psixologiyasının naməlum qorxulara və mənfi hisslərə qarşı özünü mənəvi olaraq güvəndə hiss etmək ehtiyacı.