Milli azadlıq hərəkatının alovlu nəğməkarı
Xəlil Rza Ulutürkün şərəfli həyatı və sınmaz mübarizə yolu
Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan poeziyasının xalqı səfərbər edən coşqun səsi, müstəqillik mübarizəsinin ideoloqlarından biri, Xalq şairi və “İstiqlal” ordenli mübariz Xəlil Rza Ulutürk söhbət düşəndə göz önünə təkcə qələm sahibi deyil, səngərdə döyüşən cəsur bir əsgər gəlir. O, 1932-ci il oktyabrın 21-də Salyan rayonunun Pirəbbə kəndində dünyaya göz açmış, bütün ömrünü millətin azadlığı, dilinin saflığı və Vətənin bütövlüyü uğrunda mübarizəyə həsr etmişdir. Xəlil Rza gənc yaşlarından ədəbiyyata boylanmış, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirdikdən sonra Moskvada Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. O, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda elmi fəaliyyətlə məşğul olaraq filologiya elmləri doktoru dərəcəsinə yüksəlmiş, eyni zamanda ölməz əsərlər ərsəyə gətirmişdir. Lakin onun poeziyası adi lirikadan uzaq idi; onun hər misrası sovet rejiminin buxovlarını qırmağa hədəflənmiş ideoloji bir silah idi. 1980-ci illərin sonlarında başlayan Milli Azadlıq Hərəkatında Xəlil Rza Ulutürk meydanların əsas spikerinə, xalqın alovlu xitabətinə çevrildi. Azadlıq meydanında gecə-gündüz dediyi şeirlər və alovlu nitqlər insanlara cəsarət, milli qürur və mübarizə ruhu aşılayırdı.
1990-cı ilin Qanlı Yanvar qırğınından sonra sovet xüsusi xidmət orqanları xalqın gözünü qorxutmaq üçün hərəkatın liderlərini və ideoloqlarını hədəf aldı. Xəlil Rza 1990-cı il yanvarın 26-da həbs edilərək Moskvanın ən ciddi qorunan “Lefortovo” həbsxanasına aparıldı. Lefortovo zindanının soyuq dəmir barmaqlıqları, psixoloji təzyiqlər və dindirmələr 58 yaşlı şairin iradəsini qıra bilmədi. O, zindanda belə yazmağa, yaratmağa və mübarizə aparmağa devam etdi. Həbsxanada qələmə aldığı “Lefortovo gündəliyi” silsiləsi müstəqillik tariximizin ən təsirli, hüznlü və eyni zamanda qürurverici yazılı abidələrindən birinə çevrildi. Şair o çətin günlərdə yazırdı: “Məni həbs etməklə azadlığımı əlimdən ala bilməzsəniz, çünki mənim ruhum azaddır!”
8 aylıq ağır zindan həyatından sonra xalqın kütləvi etirazları və ziyalıların təzyiqi ilə azadlığa çıxan Xəlil Rza səhhətində ciddi problemlər olmasına baxmayaraq, dərhal Qarabağ cəbhəsinə yollandı. Döyüşçülərə mənəvi dəstək olmaq üçün kənd-kənd, səngər-səngər gəzdi. Bu mübarizədə şair ən böyük dağını da yaşadı – oğlu Təbriz Xəlilbəyli Qarabağ uğrunda döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olaraq Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı zirvəsinə ucaldı. Şair oğlunun tabutu başında belə sınmadı, “Vətən sağ olsun!” deyərək matəmi qürura çevirdi. 1994-cü il iyunun 22-də fədakar şairin ürəyi zindan əziyyətlərinə və Qarabağ ağrısına daha dözməyərək əbədi olaraq dayandı. Ölümündən sonra o, Fəxri Xiyabanda dəfn edildi və Azərbaycan Respublikasının “İstiqlal” ordeni ilə təltif olundu. Xəlil Rza Ulutürk bu gün də azadlıq şairi, müstəqilliyimizin yenilməz rəmzi kimi xalqın qəlbində yaşayır.