Hüquq sisteminin tənzimləyicisi

İnzibati cəza və Şərti cəza nədir, aralarındakı əsas fərqlər hansılardır?

Faktum.az xəbər verir ki, cəmiyyətdə hüquq qaydalarının qorunması və qanunsuz əməllərin qarşısının alınması üçün dövlət tərəfindən müxtəlif məsuliyyət tədbirləri tətbiq edilir. Vətəndaşların gündəlik həyatda ən çox qarşılaşdığı və zaman-zaman bir-biri ilə qarışdırdığı hüquqi anlayışlardan ikisi inzibati cəza və şərti cəzadır. Hər iki tədbir xarakterinə, tətbiq sahəsinə və hüquqi nəticələrinə görə bir-birindən köklü şəkildə fərqlənir.

İnzibati cəza – İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən cinayət tərkibi yaratmayan, lakin cəmiyyət qaydalarını, yol hərəkəti rejimini, sanitariya və ya mülkiyyət normalarını pozan şəxslərə tətbiq edilən dövlət məcburiyyət tədbiridir. İnzibati xətalara misal olaraq yol hərəkəti qaydalarını pozmaq, xırda xuliqanlıq, müəyyən olunmamış yerdə tullantı atmaq və ya pasport rejimini pozmaq kimi əməlləri göstərmək olar. İnzibati cəzanın əsas növləri xəbərdarlıq, inzibati cərimə, xüsusi hüquqdan (məsələn, sürücülük hüququndan) məhrumetmə və müstəsna hallarda məhkəmə qərarı ilə inzibati həbsdir. İnzibati cəza alan şəxs cinayətkar sayılmır və onun üzərində məhkumluq götürülmür.

Şərti cəza isə  Cinayət Məcəlləsi çərçivəsində tətbiq olunan və yalnız cinayət törətmiş şəxslərə şamil edilən hüquqi mexanizmdir. Məhkəmə təqsirkar şəxsə azağırlıqlı və ya böyük ictimai təhlükə törətməyən cinayətə görə azadlıqdan məhrumetmə və ya islah işləri cəzası təyin edərkən, onun şəxsiyyətini, peşmançılığını və cinayətin xarakterini nəzərə alaraq cəzanı real olaraq çəkməməsi qərarına gələ bilər. Bu zaman şəxsə sınaq müddəti təyin olunur və o, şərti olaraq məhkum edilir.

Şərti cəza alan şəxs sınaq müddəti ərzində müəyyən olunmuş qaydalara əməl etməli, müvafiq icra qurumlarının nəzarəti altında olmalı və yeni bir cinayət və ya ciddi xəta törətməməlidir. Əgər şərti məhkum olunmuş şəxs sınaq müddətində özünü doğruldarsa və verilən öhdəlikləri yerinə yetirərsə, müddət bitdikdən sonra cəza çəkilmiş hesab olunur. Lakin şəxs sınaq müddətində yenidən cinayət törədərsə, şərti cəza ləğv edilir və o, həbsxanaya göndərilərək cəzasını real olaraq çəkir. Hüquqşünaslar bildirirlər ki, şərti cəzanın ana məqsədi şəxsi cəmiyyətdən təcrid etmədən onun islah olunmasına imkan yaratmaqdır.