Xarici havadarları tərəfindən silahlandırılan ermənilər Azərbaycan ərazisinin 20%-ni işğal etmişdilər
1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi genişmiqyaslı silahlı qarşıdurmaya çevrildi. Müharibə nəticəsində Azərbaycanın keçmiş Dağlıq Qarabağ bölgəsi və ətrafındakı bir sıra rayonlar Ermənistan qüvvələrinin və Qarabağdakı erməni silahlı birləşmələrinin nəzarətinə keçdi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrində Azərbaycanın ərazilərinin işğalı ilə bağlı narahatlıq ifadə edilir və işğalçı qüvvələrin həmin ərazilərdən çıxarılması tələb olunurdu. Sonrakı beynəlxalq sənədlərdə münaqişə nəticəsində Azərbaycanın ərazisinin təxminən 20 faizinin uzun müddət işğal altında qalması qeyd olunmuşdur.
İşğal və hərbi əməliyyatlar zamanı yaşayış məntəqələri dağıdılmış, mülki əhali arasında çoxsaylı itkilər baş vermiş, yüz minlərlə azərbaycanlı öz yaşayış yerlərini tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. Başlıbel hadisələri ilə bağlı Azərbaycan Dövlət Komitəsinin məlumatlarında 1993-cü ildə kəndin mühasirəsində mülki şəxslərin öldürüldüyü və girov götürüldüyü bildirilir. Xocalı hadisəsi isə münaqişənin ən ağır faciələrindən biri kimi yadda qalıb. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalının ələ keçirilməsi zamanı şəhərdən çıxmağa çalışan azərbaycanlı mülki şəxslər atəşə tutulub. Human Rights Watch-un araşdırması bu hadisə zamanı azərbaycanlı mülki şəxslərin öldürüldüyünü təsdiqləyib və sonrakı açıqlamasında mülki ölümlərə görə Qarabağ erməni qüvvələrinin birbaşa məsuliyyət daşıdığını bildirib. Azərbaycan tərəfinin rəsmi məlumatlarında isə Xocalıda 613 nəfərin, o cümlədən 106 qadın və 63 uşağın öldürüldüyü göstərilir. Xocalı, Başlıbel və digər yaşayış məntəqələrində baş verən hadisələr münaqişə dövründə mülki əhalinin məruz qaldığı faciələrin miqyasını göstərən nümunələr kimi Azərbaycan ictimai yaddaşında xüsusi yer tutur. Eyni zamanda, beynəlxalq insan hüquqları təşkilatlarının hesabatları münaqişə zamanı hər iki tərəfin mülki əhaliyə qarşı ciddi pozuntular törətdiyini sənədləşdirib.
Nağıyev Abbas – Zərdab rayonu, Dəli Quşçu kənd sakini, pensiyaçı