Vergi Məcəlləsinin 15-ci Maddəsinin İzahı: Vergi Ödəyicisinin Hüquqları
Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 15-ci maddəsi vergi ödəyicilərinin dövlət və vergi orqanları ilə münasibətlərdə malik olduğu əsas hüquqları və bu hüquqların müdafiəsi zəmanətlərini tənzimləyir. Məcəlləyə əsasən, vergi ödəyicisi sadəcə öhdəlik daşıyan tərəf deyil, eyni zamanda geniş qanuni hüquqlara malik subyektdir.
Faktum.az xəbər verir ki, vergi ödəyicilərinin malik olduğu mühüm hüquqlar və onların mahiyyəti aşağıdakılardan ibarətdir:
Məlumat və İzahatsız Pulsuz Məlumat Almaq Hüququ: Vergi ödəyicisi uçotda olduğu vergi orqanından qüvvədə olan vergilər, onların hesablanması qaydaları, vergi qanunvericiliyinin tətbiqi və öz hüquq-vəzifələri barədə pulsuz yazılı rəsmi məlumat və izahatlar almaq hüququna malikdir.
Güzəştlərdən İstifadə və Artıq Ödənilmiş Məbləğlərin Qaytarılması: Qanunla müəyyən edilmiş vergi güzəştlərindən azad yararlanmaq, eləcə də artıq tutulmuş və ya ödənilmiş vergi, faiz və maliyyə sanksiyalarının vaxtında geri qaytarılmasını və ya əvəzləşdirilməsini tələb etmək vergi ödəyicisinin təbii hüququdur.
Şəffaf Yoxlama və Sənədləşmə: Vergi yoxlamalarının aktları, protokollar və vergi orqanlarının qərarlarının surətlərini almaq, yoxlama materialları ilə tanış olmaq və onlara dair öz rəsmi rəyini (itirazını) bildirmək mümkündür.
Qanunsuz Tələblərdən İmtina və Şikayət Etmək Hüququ: Vergi ödəyicisi vergi orqanlarının və ya onların vəzifəli şəxslərinin Vergi Məcəlləsinə uyğun gəlməyən qanunsuz tələblərini yerinə yetirməmək, habelə bu növ hərəkət (və ya hərəkətsizlikdən) inzibati qaydada (yuxarı vergi orqanına) və ya birbaşa məhkəməyə şikayət etmək hüququna sahibdir.
Vergi və Kommersiya Sirrinin Qorunması: Vergi ödəyicisinə aid kommersiya və vergi sirri təşkil edən məlumatların məxfiliyinin qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada qorunmasını tələb etmək hüququ təmin edilir.
Zərərin Əvəzinin Ödənilməsi: Vergi orqanlarının və ya onların vəzifəli şəxslərinin qanunsuz qərarları və ya hərəkətləri nəticəsində vergi ödəyicisinə dəymiş ziyanın tam həcmdə ödənilməsini tələb etmək hüququ vardır.
Rəqəmsal Xidmətlər və Üzləşmə Aktları: Elektron və ya kağız daşıyıcıda vergilər, sosial və digər icbari sığorta haqları üzrə hesablanmış və ödənilmiş məbləğlərə dair rəsmi üzləşmə aktı tələb etmək, NKA (nəzarət-kassa aparatı) sifariş vermək və qanunla müəyyən edilmiş çərçivədə vergi orqanındakı məlumat bazasına çıxış əldə etmək hüquqları mövcuddur.
Maddənin 15.2 və 15.3-cü bəndlərində vurğulanır ki, vergi ödəyicisinin hüquqları və qanuni maraqları dövlət tərəfindən təmin edilir. Vergi orqanlarının vəzifəli şəxsləri tərəfindən bu hüquqların pozulması və ya lazımi dərəcədə təmin edilməməsi qanunla müəyyən olunmuş məsuliyyətə səbəb olur. Vergi ödəyicisi vergi münasibətlərində şəxsən və ya öz nümayəndəsi vasitəsilə iştirak edə bilər.