Təbiətin Regenerasiya Möcüzəsi: Axolotl Və Bədənini Bərpa Etmə Sirri

Dəniz biologiyasının və regenerativ təbabətin ən heyrətamiz canlılarından biri olan axolotl (Ambystoma mexicanum), bədən üzvlərini, o cümlədən ətraflarını, quyruğunu, hətta ürəyinin hissələrini və beynini tamamilə bərpa edə bilən möcüzəvi amfibiyadır.

Faktum.az xəbər verir ki, bu canlı “neoteniya” adlanan nadir bir xüsusiyyətə sahibdir; yəni o, ömrü boyu sürfə mərhələsində qalır, yetkin salamandr formasına keçmir və suda yaşayır. Bu hal, onun bioloji yaşını bir növ “dondurur” və regenerasiya qabiliyyətini yetkinlik yaşına qədər saxlamasına imkan verir.

Elm adamları üçün axolotllar “canlı laboratoriya” kimidir. Bir axolotlun hər hansı bir üzvü qopduqda və ya zədələndikdə, o, sadəcə yaranı sağaltmır, həmin hissəni tamamilə bərpa edir. Proses belə işləyir: zədələnmiş nahiyədə “blastema” adlanan xüsusi bir kök hüceyrə yığını formalaşır. Bu hüceyrələr daha sonra diferensiasiya edərək sümük, əzələ, sinir və dərini yenidən yaradır – həm də heç bir çapıq izi qoymadan. Hətta onurğa beyni və beynin müəyyən hissələri də bu canlının regenerasiya gücünə müqavimət göstərə bilmir. Axolotlların bu unikal genetik və hüceyrə bərpa mexanizminin deşifrə edilməsi, gələcəkdə insanlarda ağır zədələrin sağalması, amputasiya edilmiş üzvlərin bərpası və hətta sinir sistemi xəstəliklərinin müalicəsi üçün inqilabi addım ola bilər. Lakin təəssüf ki, bu ecazkar canlılar öz təbii yaşayış mühitində (Meksikanın Xochimilco gölündə) nəsli kəsilməkdə olan kritik növlər siyahısındadır.