İlmələrdə Yaşayan Tarix: Azərbaycan Xalçaçılıq Məktəbləri Və Sirli Simvollar

Azərbaycan xalqının minillik mənəvi irsini, estetik zövqünü və dünyagörüşünü özündə yaşadan xalçaçılıq sənəti, ölkəmizin zəngin mədəniyyətinin ən parlaq təzahürlərindən biridir. 2010-cu ildə UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsi Siyahısına daxil edilən Azərbaycan xalçaçılıq sənəti xammal bazasına, naxış kompozisiyasına, rəng palitrasına və toxuma texnikasına görə müxtəlif regional məktəblərə bölünür.

Faktum.az xəbər verir ki, Qazax-Borçalı, Quba, Şirvan, Bakı, Gəncə, Qarabağ və Təbriz kimi əsas xalçaçılıq məktəblərinin hər biri özünəməxsus naxış dili və fəlsəfəsi ilə seçilir.

Xalçaların üzərindəki geometric, nəbatı və zoomorf zəngin ornamentlər sadəcə bəzək elementi olmayıb, hər biri müəyyən bir tarixi simvol və ya kod daşıyır. Məsələn, Qarabağ xalçaçılıq məktəbi özünün iri ölçülü kompozisiyaları, al-qırmızı, tünd-qırmızı fonu, ləçəkli-göllü “Bərdə”, “Xanlıq” və “Muğan” çeşniləri ilə yanaşı, dinamik flora motivləri (“Bucağ”, “Şabalıd-ləçək“) ilə məşhurdur. Əksinə, Quba və Şirvan məktəbləri daha sıx toxunuşu, kiçik həndəsi fiqurları, “Qonaqkənd”, “Zeyva” və “Cimci” kimi mürəkkəb çeşniləri ilə diqqət çəkir. Xalçalardakı “Buta” simvolu alov və əbədiyyəti, “S” şəkilli motivlər su və həyat mənbəyini, qoç buynuzu mübarizlik və bərəkəti, həyat ağacı isə nəsil ardıcıllığını və kainatın quruluşunu tərənnüm edir. Əsrlər boyu sənətkar qadınlarımızın ilmə-ilmə toxuduğu bu sənət əsərləri Azərbaycanın tarixi yaddaşını günümüzə daşıyan canlı ensiklopediyadır.