Qeyri-adi dadların tarixi

Dünyanın ən qəribə küçə yeməklərinin arxasındakı hekayələr

Faktum.az xəbər verir ki, dünyanın müxtəlif şəhərlərində küçə piştaxtalarından yayılan qoxular sadəcə yerli mətbəxin deyil, həm də həmin xalqın tarixi sarsıntılarının, cəmiyyətin yaşamaq uğrunda mübarizəsinin və zəngin təxəyyülünün canlı göstəricisidir. Bu gün turistləri təəccübləndirən və ya ilkin baxışda ikrah doğuran bir çox qeyri-adi küçə yeməkləri əslində böyük qıtlıqların, mühüm tarixi hadisələrin və kütləvi ehtiyacların nəticəsində yaranıb. Hər biri özünəməxsus kəskin dadaş və formaya malik bu delikateslərin arxasında yatan tarixi hekayələr onların dadından daha çox diqqət çəkir.

Antropoloqlar və culinary-tarixçiləri bildirirlər ki, təhlükəli və qəribə görünen küçə qidalarının təməlində resursların çatışmazlığı və heç bir qidanı israf etməmək məcburiyyəti durur. Məsələn, Filippin küçələrinin vazkeçilməzi olan “Balut” – daxilində maya düşmüş, dölü inkişaf etmiş və lələkləri formalaşmış ördək yumurtasının bişirilməsi ilə hazırlanır; bu yemək əsrlər əvvəl ağır fiziki işlərdə çalışan işçilər üçün ucuz, sürətli və maksimum yüksək kalorili protein mənbəyi kimi kəşf edilmişdi. Çinin məşhur “Çou Doufu” (İylənmiş Tofu) delikatesinin hekayəsi isə Çin sülalələri dövrünə gedib çıxır; rəvayətə görə, imtahandan kəsilən və yoxsullaşan bir alim satılmayıb xarab olan tofunu zibilə atmamaq üçün duzlayaraq küpəyə qoyur və aylar sonra açdıqda onun kəskin iyli, lakin inanılmaz dərəcədə ləzzətli bir qidaya çevrildiyini görür. İslandiyanın məşhur küçə və festival yeməyi olan “Hákarl” (fermentasiya olunmuş köpəkbalığı əti) isə adanın sərt qışlarında yaşamaq üçün kəşf edilmişdi; təzə halda tərkibindəki yüksək ureniya və trimetilamin-oksid səbəbindən zəhərli olan köpəkbalığı əti aylarla qumda basdırılaraq çürüdülür və yalnız bu yolla zəhərdən təmizlənib yeməli hala gətirilirdi. Meyvələrin kralı adlandırılan, lakin kəskin qoxusuna görə Cənub-Şərqi Asiyada otellərə və ictimai nəqliyyata aparılması qadağan edilən “Durian” meyvəsi isə yerli tayfaların meşədə aylarla davam edən ov səfərlərində güc toplamaq üçün istifadə etdikləri unikal enerji deposu idi. Nəhayət, Meksikada geniş yayılan “Escamoles” (qarışqa kürü) atstektlərin dövründən qalma bir irsdir; quraqlıq dövründə zülal tapmaqda çətinlik çəkən atsteklər aqava bitkisinin köklərindəki nəhəng qarışqa yumurtalarını toplayaraq onları kərə yağında qovurur və kral süfrələrinə təqdim edirdilər. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu gün bizə qəribə və ya ekzotik gələn hər bir küçə yeməyi bəşəriyyətin ən çətin anlarda belə həyatda kalmaq üçün göstərdiyi yaradıcı adaptasiya qabiliyyətinin kulinariya sənətindəki təzahürüdür.