Sivilizasiyaların toqquşduğu gün

Kolumbun kəşfi və tarixin axınını dəyişən dəniz səyahəti

Faktum.az xəbər verir ki, 1492-ci il oktyabrın 12-də ispan bayrağı altında səyahət edən italyan dənizçisi Xristofor Kolumbun ekspedisiyası Atlantik okeanını keçərək Baham adalarından birinə – yerlilərin Quanahani, Kolumbun isə San-Salvador adlandırdığı sahilə qədəm qoydu. Kolumb ömrünün sonuna qədər Hindistana çatdığını zənn etsə də, bu tarixi addım bəşəriyyət üçün tamamilə yeni bir qitənin – Amerikanın kəşfi və qlobal dünya nizamının yenidən şəkillənməsi ilə nəticələndi. Bu gün Şimali və Cənubi Amerikada “Kolumb Günü” və ya “Amerikanın kəşfi günü”, İspaniyada isə Milli Bayram (Dia de la Hispanidad) kimi qeyd olunur.

Tarixçilər və sosioloqlar bildirirlər ki, Kolumbun kəşfi sadəcə xəritələrə yeni torpaqların əlavə olunması deyil, həm də iki fərqli dünyanın –  Köhnə və Yeni Dünyanın ilk dəfə qarşılaşması idi. Bu kəşflə başlayaraq biologiya, kənd təsərrüfatı və mədəniyyət sahəsində “Kolumb mübadiləsi” (Columbian Exchange) adlanan böyük prosesə start verildi. Avropadan Amerikaya at, qaramal, buğda və şəkər qamışı aparıldığı halda; Amerikadan Avropaya və dünyaya kartof, pomidor, qarğıdalı, tütün, kakao kimi strateji qidalar yayıldı. Bu kənd təsərrüfatı inqilabı Avropada əhalinin kəskin artmasına və sənayenin inkişafına təkan verdi.

Lakin bu kəşf təkcə ticarət və inkişafdan ibarət olmadı; o, həm də yerli Amerika xalqları üçün faciəvi müstəmləkəçilik, işğallar və Avropadan gətirilən epidemik xəstəliklər (çiçək, qızılca) səbəbindən milyonlarla insanın məhvi ilə yadda qaldı. Məhz buna görə də günümüzdə Amerika qitəsində bu tarixə münasibət birmənalı deyil və bir çox ölkələrdə bu gün “Yerli Xalqların Müqavimət Günü” kimi də yad edilir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, ziddiyyətlərinə baxmayaraq, 1492-ci il 12 oktyabr tarixi bəşər sivilizasiyasının müasir qloballaşma dövrünə qədəm qoyduğu ən dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur.