Pasiyent hüquqları: Azərbaycan qanunvericiliyi və tibbi etikada xəstələrin əsas təminatları
Faktum.az xəbər verir ki, müasir tibb hüququnda və səhiyyə sistemində insan amilinin ön plana çəkilməsi pasiyent hüquqları anlayışını fundamental insan hüquqlarının ayrılmaz hissəsinə çevirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu hər bir vətəndaşa tibbi xidmətlərdən istifadə edərkən öz şərəf və ləyaqətinin qorunmasını, keyfiyyətli müalicə almasını və şəxsi məlumatlarının gizliliyini hüquqi müstəvidə təmin edir. Pasiyent hüquqları həkim ilə xəstə arasında qarşılıqlı etimada söykənən münasibətin təməl daşıdır.
Hüquqi bazaya və beynəlxalq tibb standartlarına əsasən, pasiyentlərin malik olduğu fundamental hüquqlar aşağıdakı əsas istiqamətlərdə cəmləşir:
Məlumat almaq hüququ: Pasiyent öz sağlamlıq vəziyyəti, qoyulan diaqnoz, təklif olunan müalicə metodları, onların olası riskləri və alternativ müalicə yolları haqqında tam, aydın və başa düşülən dildə məlumat almaq hüququna sahibdir.
Məlumatlandırılmış könüllü razılıq hüququ: Hər hansı cərrahi əməliyyat, mürəkkəb diaqnostik prosedur və ya müalicə kursu yalnız pasiyentin (və ya onun qanuni nümayəndəsinin) yazılı və ya şifahi razılığı ilə həyata keçirilə bilər. Pasiyent istənilən mərhələdə müalicədən imtina etmək hüququna malikdir.
Həkim və tibb müəssisəsini seçmək hüququ: Xəstə öz istəyinə uyğun olaraq müalicə olunacağı tibb müəssisəsini və onu müayinə edəcək müalicə həkimini seçmək, həmçinin diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün başqa bir mütəxəssisdən ikinci rəy (second opinion) almaq imkanına sahibdir.
Tibbi sirrin qorunması (məxfilik) hüququ: Pasiyentin müraciət faktı, diaqnozu, müalicə gedişatı və şəxsi həyatına dair bütün məlumatlar tibbi sirr hesab olunur. Bu məlumatlar qanunla nəzərdə tutulmuş müstəsna hallardan başqa, pasiyentin icazəsi olmadan üçüncü şəxslərə açıqlana bilməz.
Məxfiliyin və ləyaqətin qorunması: Müayinə və müalicə zamanı pasiyentə hümanist, nəzakətli və onun şəxsi ləyaqətinə hörmətlə yanaşılmalı, tibbi müdaxilələr etik normalara uyğun aparılmalıdır.
Hüquqşünaslar və səhiyyə ekspertləri vurğulayırlar ki, pasiyent hüquqlarının bilinməsi həm də tibbi xətaların (iatrogeniya) və məsuliyyətsizliyin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. İcbari Tibbi Sığortanın tətbiqi ilə daha da aktuallaşan bu sahə, əhalinin keyfiyyətli və əlçatan səhiyyə xidmətlərindən faydalanmasına zəmin yaradır.