Okeanın ortasındakı qaranlıq uçurum: Mavi deşiklər və onların oksigensiz sirləri

Faktum.az  xəbər verir ki, planetimizin ən sirli və heyrətamiz təbiət hadisələrindən biri, okeanların dayaz, firuzəyi sularında birdən-birə peydə olan, dibi görünməyən qaranlıq quyular — Mavi deşiklərdir. Havadan baxdıqda tünd göy, dairəvi ləkələr kimi görünən bu strukturlar, əslində suyun altında gizlənən nəhəng, şaquli uçurumlar və mürəkkəb mağara sistemləridir. Onlar okean dibinin qəfil kəsildiyi və sonsuz bir qaranlığa açıldığı təəssüratını yaradırlar.

Mavi deşiklər, əsasən son buzlaşma dövründə, dəniz səviyyəsinin indikindən qat-qat aşağı olduğu zamanlarda, əhəngdaşı süxurlarının yağış suları tərəfindən aşınması nəticəsində yaranmışdır. Sonradan dəniz səviyyəsinin qalxması ilə bu karst mağaraları su altında qalaraq bugünkü formalarını almışlar. Baham adalarındakı Din Mavi Deşiyi (202 metr) və Belizdəki Böyük Mavi Deşik (124 metr) kimi tanınmış nümunələr, minlərlə il ərzində yaranmış stalaktit və stalagmitlərlə dolu nəhəng sualtı zalları gizlədir.

Bu uçurumların ən diqqətçəkən və qorxulu xüsusiyyəti, onların daxilindəki suyun tərkibidir. Belə ki, bu sualtı mağaraların dərinliklərinə doğru getdikcə su dövranı demək olar ki, dayanır. Nəticədə, müəyyən bir dərinlikdən sonra oksigen tamamilə yox olur və su anoksik (oksigensiz) hala gəlir. Bu mühitdə adi dəniz canlıları yaşaya bilmir, lakin oksigensiz şəraitə uyğunlaşmış qədim, ekstremal bakteriya növləri və kükürdlü birləşmələr üstünlük təşkil edir. Məhz bu xüsusiyyətlərinə görə Mavi deşiklər, həm cəsur dalğıclar, həm də kainatın digər planetlərində ekstremal həyat formalarını araşdıran alimlər üçün unikal bir elmi poliqon rolunu oynayır.